فصل ۱۳۵ عینالقضات همدانی
عینالقضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
کمال جمال معشوق را بخود ادراک نتوان کرد خصوصاً در غلبات عشق که مقام مستی بود و عاشق مغلوب مستی عشق، چه این سکر مانع از ادراک کمال جمال معشوق است و اینجا سری است و آن آنست که استیلا و قوت عشق بر ذات بود و عاشق را در اوان طلب ذات پروای اثبات صفات نبود زیرا که نظر بر وحدت دارد نه بر کثرت بدین نسبت عاشق از ادراک عاجز بود و از ادراک ادراک نیز عاجز بود و اَلْعَجْزُ عَنْ دَرْکِ الْاِدْراکِ اِدْراکٌ این باشد:
ای آنکه بلطف خود کنی درمانم
مگذار مرا بمن که اندر مانم
از غایت مستئی که در عشق مراست
خواهم که ز تو نشان دهم نتوانم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن دربارهی عشق و حالت مستی عاشقانه صحبت میکند. عاشق به دلیل شدت عشق و مستی، نمیتواند کمال جمال معشوق را درک کند. در این حالت، توجه عاشق به وحدت معشوق است و او نمیتواند به صفات و ویژگیهای جداگانه معشوق فکر کند. به این ترتیب، عاشق در درک واقعیات عاجز است و حتی نمیتواند احساسات و ادراکات خود را به درستی بیان کند. در بخشی دیگر، عاشق از خداوند درخواست میکند که او را از این حالت گیجی و سردرگمی نجات دهد، زیرا در این مستی نمیتواند نشانی از عشق را نشان دهد.