فصل ۵ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
بخش 1
عشق چو از عاشق هر چیز که جز معشوق بود محو کرد او را فرمود که اکنون روی بدل بیجهت خود آر و مرا هزار قبله پندار زیرا که چون فراش لاساحت دل از غبار اغیار پاک کند سلطان الا در وی بی کیفیتی نزول کند.
اَتانی هَواها قَبْلَ اَنْ اَعْرِفَ الْهَوی
فَصادَفَ قَلْبی خالیا فَتَمکَّنا
و این سرّآن معنی است که گفته‌اند که عاشق چون در خود نگرد معشوق را بیند و چون در معشوق نگرد خود را بیند اَلمؤمِنُ مِراةُ المُؤمِنِ. لعمری در دل چو او را یابی زود دل را مسجود خود ساز و سرپیش او فرود آر و از کس باک مدار نه بینی که ملائکهُ معصوم چون سرّ خَلَقَ اللّهُ ادَمَ عَلی صُورَتِهِ در آدم بدیدند بی اختیار در روی افتادند فَفَعُوالَهُ ساجِدینَ.
بخش 2
خود راز برای خویش غمناک مدار
بردار نظر ز خاک و بر خاک مدار
چون قبلۀ تو جمال معشوقۀ تست
رو سجده کن وز هیچکس باک مدار
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، بیان می‌شود که عشق واقعی، عاشق را به گونه‌ای متحول می‌کند که همه چیز غیر از معشوق را از ذهن او محو می‌سازد. هنگامی که عاشق به معشوق نگاه می‌کند، خود را نمی‌بیند و وقتی به خود می‌نگرد، معشوق را می‌یابد. این وضعیت عشق به عاشق اجازه می‌دهد که بدون ترس از دیگران، خود را نسبت به معشوق تسلیم کند. در این راستا، به تشبیه‌های مذهبی نیز پرداخته می‌شود که نشان‌دهنده‌ی تقدس عشق و مقام معشوق است. در نهایت، تاکید می‌شود که عاشق باید به جای نگرانی از نگاه دیگران، تمام عبادت و سجده‌اش را به معشوق اختصاص دهد.