فصل ۶۸ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
آنچه گفته‌اند که عاشق در مقام فراق خوشتر از آنکه درمقام وصال راستست زیرا که در فراق امیدوصالست و در وصال بیم هجر، اما با درد فراق ساختن و خود را بخود برانداختن از دید امتناع وصول بود واین از تفرقه خالی نیست زیرا که در درد انیت این باقی بود و در وصول بهویت او در باقی بود:
او را که بقای او بباقی باشد
برگوی ز بندگی چه باقی باشد
هشیار چگونه گردد از مستی عشق
چون پادشهش بذات ساقی باشد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به تبادل احساسات عاشقانه در موقعیت‌های مختلف می‌پردازد. بیان می‌کند که عاشق در زمان فراق احساس خوشتری دارد زیرا در این حالت امید به وصال وجود دارد، در حالی که در وصال، نگرانی از جدایی احساس می‌شود. اما تحمل درد فراق و ناامیدی به نوعی از جدایی و تفرقه بینجامد. نویسنده به تفاوت بین وجود و عدم وجود در عشق اشاره می‌کند و بر این نکته تأکید می‌کند که تنها کسی که باقی است، می‌تواند حقیقت عشق را درک کند. در نهایت، از خود می‌پرسد که چگونه می‌توان از حالتی که عشق مستی ایجاد می‌کند، مکشوف شد، وقتی که خود معشوق به ذات حب و عشق متصل است.