فصل ۸۲ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
آدمی زاد را همین سعادت بس بود که در محبوبی پیش بود یُحِبُّهم در عقول ثابت است که قوّت فاعله را قوت قابلۀ عشق زیادت است زیرا که در انتظار ظهور اوست و او جز بهنگام معلوم خود سر از بالین فطرت برنیارد و این سری عظیم است بذوق معلوم شود آنچه گویند عاشق جمال طلبد تا در کار آید راستست اما بحقیقت جمال عاشق طلبد تا در گفتن اسرار آید کُنْتُ کَنْزاً مَخْفیاً لَمْ اُعْرَفْ فَاَحْبَبتُ اَنْ اُعْرَفْ سرّ این معنی است:
عاشق طلبد جمال تا بگدازد
در هستی او لطیفۀ پردازد
در پیش خودش بدارد و بنوازد
وز دیده برون رود وفامی بازد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن به بحث درباره عشق و رابطه بین عاشق و محبوب پرداخته شده است. بیان می‌شود که سعادت انسان در نزدیکی به محبوب است و عشق توانمندی بیشتری نسبت به سایر احساسات دارد. عشق به محبوب به انسان نیرو می‌دهد و او را در انتظار دیدار او نگه می‌دارد. در اینجا همچنین اشاره شده که عاشق در جستجوی جمال محبوب است، اما در واقع این جمال است که عاشق را برای بیان رازهای عمیقتر جستجو می‌کند. در کل، عشق به عنوان نیرویی قدرتمند و جذاب، انسان را به سوی درک عمیق‌تری از وجود و زیبایی می‌کشاند.