نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

فصل ۹ عین‌القضات همدانی

عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)

بخش 1

هر وارد که بود قابل را در حرکت آرد اگر وارد ضعیف بود حرکت ضعیف بود که در دید آید شطح در سماع نشان آنست که اَلسَّماعُ مُحَرِّکُ القُلُوبِ اِلی عالِمِ الغُیُوبِ و اگر وارد قوی بود حرکت قوی بود در دید نیاید سکون در سماع نشان آنست که وَتَرَی الجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَهِیَ تَمُرُّ السَّحابِ.

گه نعره زند عقلم از بیم فراق او

گه رقص کند جانم از وعده‌ی دیدارش

نوری گوید رَحْمَةُ اللّهِ علیهِ:

بخش 2

اَلوَجْدُ یُطْرِبُ مَنْ فی الوَجْدِ راحَتُهُ

وَالْوَجْدُ عِنْدَ وُجُودُ الحَقّ مَفْقُودٌ

قَدْ کانَ یُطْرِبُنی وَجْدی فَغیبَنَی

عَنْ رُؤیَةِ الْوَجْدِ مافی الوَجْدِ مَوْجُودٌ

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این متن به تأثیر انواع واردها بر حرکت و احساسات اشاره شده است. وقتی واردی قوی است، حرکت و احساسات نیز قوی‌تر و ملموس‌تر هستند و در عین حال سکون، نشانه‌ای از قدرت وارد است. معنای سماع و شطح نیز به نوعی به ارتباط با عالم غیب و تحریک قلب‌ها اشاره دارد. شاعران در اینجا به عشق و احساسات عمیق خود اشاره می‌کنند که گاهی عقل را مشوش و گاهی جان را به رقص درمی‌آورد. در نهایت، اشاره به این است که وجود واقعی حق، می‌تواند فرد را از همه احساسات و آثار ظاهری غافل کند.