بخش ۱۰ - نشأه جام پنجم فضولی
فضولی بغدادی / ساقی نامه / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
بیا ساقی آن آب کوثر سرشت
که لب تشنه اوست حور بهشت
بمن ده که مداح پیغمبرم
نصیب است البته در کوثرم
بیا ساقی آن لعل عالی ثمن
بمن ده بها عقل بستان ز من
که دیوانه ام کرد رسوای عقل
مرا بیش ازین نیست پروای عقل
بیا ساقی آن جام مخلص نواز
که در نشأه اوست افشای راز
بمن ده مرا مست و مدهوش کن
بهر نشأه نکته گوش کن
چو از باده کردی رخم لاله گون
به پنجم قدح مستیم کن فزون
که در نشأه پنجم آرم شکست
بقفل در گنج رازی که هست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در شعر دعوت به نوشیدن باده‌ای خاص و معنوی از ساقی می‌شود. شاعر از ساقی می‌خواهد که او را با آب کوثر سیراب کند، زیرا او مداح پیامبر است و شایستگی بهره‌مندی از کوثر را دارد. همچنین، به ساقی درخواست می‌کند که با لعل ناب خود عقل او را بستاند و او را از دیوانگی و رسوایی نجات دهد. شاعر خواهان باده‌ای است که رازها را فاش کند و خود را مست و مدهوش کند. او می‌خواهد در مرحله‌ای خاص (پنجم) به ایده‌ای عمیق دست یابد و قفل در گنجینه رازها را باز کند.