نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۲۴ - مدح شاهجهان و پایان کلام قدسی مشهدی

قدسی مشهدی / مثنوی‌ها / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

کف قدرت پس از مقصود ایجاد

جهان را زینت از شاه جهان داد

به تسخیر فلک، شبدیز چون راند

ملک صاحبقران ثانی‌اش خواند

به زیر سایه‌اش صاحب‌کلاهان

جنابش قبله‌گاه و پادشاهان

نهال عقل از تیغش برومند

به رویش دین و دولت در شکرخند

کرم از صورت دستش مثالی

بقا از گلشن عمرش نهالی

زر از نامش چنان بر خویش بالید

که مهرش در دل ممسک نگنجید

نباشد بر فلک خورشید انور

شبیهش را فلک بسته‌ست بر سر

به تیغ کوه اگر تیغش ستیرد

پلنگان را ز بیمش داغ ریزد

ز لطفش غم ز دل بر باد رفته

غریبان را وطن از یاد رفته

هوس را حاصل دریا و معدن

ز باد آستین ریزد به دامن

ز ابر دست او کشت ار شود تر

به جای دانه آرد خوشه گوهر

به روز کینه‌اش در دشتِ ناورد

رود کشتی در آب از زهره مرد

به دشمن، بی صداع برق شمشیر

ز نقش پا نماید دیده شیر

کمین مرد شکار او، به یک مشت

تواند نیله گاوِ چرخ را کشت

***

ندانم در دو عالم این و آن را

خدا را دارم و شاه جهان را

شهشنشاهی که گردون پایه اوست

پناه عرش و کرسی سایه اوست

ز جزمش عزم دشمن در گریز است

ز تبعش فتح را بازار تیرست

به شمشیرش عدو در دست‌بازی

چو شمع از پنجه در ساعدگدازی

کسی از دستبردش جان نبرده

عدم، گویی به تیغش دم سپرده

ترحم بر جنابش ایستاده

دری بر روی نیک و بد گشاده

به هیبت حمله‌ای بر دشمن آورد

که شد خونش چو آب زعفران زرد

جهان را برق تیرت رُفت و رو کرد

ز رنگ دشمنت پیدا نشد گرد

فلک با گرد خیلت گر ستیزد

چنان افتد که گردش برنخیزد

ز بانگ کرّنای پادشاهی

بود زیر زمین کر گوشِ ماهی

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به توصیف قدرت و عظمت یک پادشاه اشاره دارد که با اراده‌ای قوی و نیرویی مافوق، جهان را تحت تسلط خود درآورده است. او به عنوان "شاه جهان" شناخته می‌شود و سایه‌اش بر سر پادشاهان و بزرگان سایه افکنده است. وصف‌هایی از نیرومندی او وجود دارد که دشمنانش از شدت عشق و ترس از او به وحشت می‌افتند و در عین حال برکت‌ها و نعمت‌ها از وجود او سرازیر می‌شود. در نهایت، پادشاهی‌اش باعث فرار دشمنان و فتح‌های مکرر است و او به دلیل وجود مقدسش، همواره در امن و امان به سر می‌برد. این شعر تصویری از شجاعت، عظمت و فلاح یک پادشاه را به تصویر می‌کشد.