نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۴ حزین لاهیجی

حزین لاهیجی / ودیعة البدیعه / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

در بدایت چو سر بود نشآت

می نمایم وصول را اثبات

آن نخستین که عقلیش خوانی

جانفزا نشئه ای ست روحانی

دومین عالم مثال خیال

که ازو آمد اندکی به مقال

سومین حسّی است جسمانی

کآشکارا به حس همی دانی

[مصرع در نسخه قابل خواندن نیست]

قد طویها لو ارتقیتَ الطّور

دخل انسان درین سه شد به کمال

از علوم و امانی و اعمال

هست از انسان برای این نشآت

آل و اصحابی از جبلّت ذات

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این متن به بررسی سه نشأت (عالم) پرداخته می‌شود: 1. **عالم عقل** که به عنوان نخستین و روحانی توصیف می‌شود و جانفزا است. 2. **عالم مثال یا خیال** که اندکی از آن به گفتار نیز منتقل شده است. 3. **عالم حس و جسمانی** که به وضوح با حواس قابل درک است. نویسنده معتقد است که انسان به کمال در این سه عالم وارد شده و علوم، امانت‌ها و اعمال او تحت تأثیر این نشأت‌ها است. همچنین اشاره می‌کند که انسان از ذات خود، خانواده و دوستانی دارد که به او کمک می‌کنند.