نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۷ حزین لاهیجی

حزین لاهیجی / ودیعة البدیعه / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

ﭼﻮﻥ ﺗﻔﮑﺮ ﺑﻪ ﺫﺍﺕ ﺍﻭ ﻧﺮﺳﺪ

هم به کُنهِ صفات او نرسد

ﺟﻤﻠﻪ ﺍﻭﺻﺎﻑ، ﻋﯿﻦ ﺫﺍﺕ ﺑﻮﺩ

گرچه مفهوم آن صفات بود

در حقیقت، صفت هویت اوست

مغز، معنی و هر چه بینی پوست

حد الحقیقت است خدا

اختلافات، باشد از اسما

هستیش هر چه هست ذات آن است

آنچه قدرت بود، حیات آن است

حکمت است آنچه قدرتش خوانی

بصر است آنچه سمع می دانی

وحدتش عالم است و هم معلوم

غیر باشد، صفات در مفهوم

عین واحد، ظهور ذات کند

به اثر جلوهٔ صفات کند

بنگر احکام دو جهانش را

پی نقد و صفات دانش را

پیش چشمی که عین انصاف است

مرجع حرف، نفی اوصاف است

نفی اوصاف می کنیم از ذات

به حصول نتایج و ثمرات

وصف، منفی ست پیش دیده وران

غایتش را کمال مثبت دان

خواه توصیف و خواه تنزیه است

منع تفصیل و ردّ تشبیه است

اختلاف تجلیات بود

که مآلش کمال ذات بود

این که اسماء فالق الاشیاست

لفظ بسیار، واحد المعناست

اختلافات گرچه مختلف است

جامعیت مقام مؤتلف است

گر کمال بها برون ز حد است

جلوهٔ ذات اکاملا احد است

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به بررسی تفاوت‌های بین ذات خداوند و صفات او می‌پردازد. نویسنده بیان می‌کند که تفکر انسانی نمی‌تواند به عمق صفات و ذات خداوند دست یابد. صفات خداوند در واقع عین ذات او هستند، هرچند که مفهوم آن‌ها متفاوت است. صفات به نوعی تجلیات ذات الهی‌اند و هر کدام بیانگر ویژگی‌هایی از وجود او هستند. در اینجا تأکید می‌شود که در نهایت، تنها ذات خداوند حقیقت مطلق است و صفات به دلیل تفاوت‌هایی که دارند، نمی‌توانند به تنهایی او را توصیف کنند. نویسنده اشاره می‌کند که برای درک خداوند باید به صفات منفی یعنی نفی تشبیه و محدودیت‌ها توجه کرد. این تعالیم بر اهمیت کمال و یگانگی ذات خداوند تأکید دارد و می‌گوید که هر چند صفات متفاوتی داریم، اما همه آن‌ها به کمال و وحدت وجود الهی اشاره دارند.