بخش ۱۶۷ - مسلمان از خودی مرد تمام است اقبال لاهوری
اقبال لاهوری / ارمغان حجاز / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
مسلمان از خودی مرد تمام است
بخاکش تا خودی میرد غلام است
اگر خود را متاع خویش دانی
نگه را جز بخود بستن حرام است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن بیان میکند که مسلمان واقعی باید خود را مانند یک برده در خدمت خداوند بداند. وقتی که خودی در خاک (یعنی بدون توجه به خدا) میمیرد، آن فرد به بندگی در میآید. اگر کسی خود را ارزشمند بداند، نباید به غیر از خدا نظر کند و توجهش تنها باید به خود و پروردگارش معطوف باشد.