شمارهٔ ۵۴ - مهر مادر ایرج میرزا
ایرج میرزا / قطعهها / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
باز چون جوجه ماکیان بیند
از پی صید برگشاید پر
تند و تیز از هوا به زیر آید
همچو حکم قضا و پیک قدر
ماکیانی که در برابر باز
نبود غیر عاجزی مضطر
خطر طفل خویش چون بیند
یاد نارد ز هیچ گونه خطر
از جگر بر گشاید آوازی
که نیوشنده را خلد به جگر
بجهد تا به پیش چنگل باز
بال کوبان فراز یکدیگر
باز چون بیند ای تهور مرغ
کار مشکل نمایدش به نظر
بگذرد زین شکار قدری صعب
در هوای شکاری آسان تر
این چنین می کند حراست طفل
مادر مهربان مهرآور
پس روا باشد ار کنند اطفال
جان به قربان مهربان مادر
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، شاعر به توصیف غریزه محافظت مادر از فرزندانش میپردازد. او به تصویر باز شکاری و ماکیان میپردازد و نشان میدهد که چگونه ماکیان به خاطر خطر باز، به حالت عاجز و مضطر میافتند. وقتی ماکیان خطر را حس میکنند، به شدت نگران فرزندانشان میشوند و صدای بلندی از خود در میآورند. باز نیز به دلیل شجاعت و قدرتش، شکار را دشوار میبیند و از آن دور میشود. در نهایت، شاعر بر مفهوم محبت و فداکاری مادر تأکید میکند و آن را سزاوار میداند که فرزندان جان خود را به خاطر مادر فدای او کنند.