بخش ۵۹ - در بیان آنکه اکثر خلق عالم روی پرستش در موهوم و مخیل خود دارند جامی
جامی / دفتر اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
خلق عالم همه درین کارند
رو به وهم و خیال خود دارند
همه اندر خداپرستی فاش
لیکن آزر صفت خدای تراش
هر کسی بر امید بهبودی
بسته با خود خیال معبودی
روی تعظیم خود در او کرده
مهر او در درونه پرورده
به عبادت اگر چه مشغول است
عابد آن اله مجعول است
روز حشر که بر عموم بشر
حق تجلی کند به جمله صور
آن تجلی ز حضرت احدش
نبود جز به وفق معتقدش
جز در آن صورت ار شود ظاهر
گردد آن را ز جاهلی منکر
چون تجلی که در معاد بود
همه بر طبق اعتقاد بود
مکن او را به اعتقادی خاص
شو ز قید هر اعتقاد خلاص
نیست حصری خدای را و حدی
که مقید شود به معتقدی
تخته خامه عقاید باش
در همه صورتش مشاهد باش
شو هیولای جمله معتقدات
بو که یابی ز قید و حصر نجات
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره اعتقادات و تصورات بشر نسبت به خداوند صحبت می‌کند. شاعر اشاره می‌کند که همه مردم به خداپرستی مشغول‌اند، اما برخی مانند آزر، که به شکلی دیگر خدا را می‌سازند، درک درستی از خدا ندارند. او اشاره می‌کند که هر فردی بر اساس امید به بهبودی و خوشبختی، خدایی را در ذهن خود می‌پروراند. در روز معاد، خدا به همه انسان‌ها تجلی می‌کند و این تجلی بر اساس اعتقادات هر فرد خواهد بود. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که نباید به یک اعتقاد خاص محدود شد و باید از قید و بندهای عقاید خود رهایی یابیم، زیرا خداوند فراتر از هر گونه معتقد و تصوری است.