نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۷۸ - اشارت به تقسیم علم به علمی که مضاف به مرتبه جمع است و به علمی که مضاف به مرتبه فرق است و علی هذاالقیاس سائرالصفات جامی

جامی / دفتر اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

علم حق است کامده ست پدید

لیکن اندر مراتب تقیید

علم یاد آرد استناد به حق

چون بود حق ز قیدها مطلق

یا بود مستند به حق زان رو

که برآید به صورت من و تو

قسم اول بود به نسبت ذات

مستمرالثبوت و الاثبات

نشود متصف به قسم دگر

جز به وقت ظهور و در مظهر

هر لنعلم که هست در قرآن

قسم ثانی بود مصحح آن

ور نه قسم نخست از ادراک

از حدوث و عروض باشد پاک

ذکرالعلم مع کلا قسمیه

فرعوا سایر الصفات علیه

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این اشعار به بررسی ماهیت علم و نسبت آن با حق (حقیقت) پرداخته شده است. علم به عنوان امری حق و واقعی موجودیت دارد، ولی در عین حال در مراتب و شرایط خاصی محدود می‌شود. علم باید به حق استناد کند، زیرا حقیقت از قید و بندها آزاد است. علم می‌تواند به دو صورت مطرح شود: یکی به نسبت ذات حق که همیشه ثابت و برقرار است، و دیگری که به ظهور و مظهر حق مرتبط می‌شود. این دو نوع علم به هم مرتبط هستند، اما تنها در حالت ظهور می‌توانند به شکل‌های مختلف مشتق شوند. در نهایت، علم در قرآن نیز تأیید کننده این دو نوع است که یک نوع آن، حقیقی و قدیم است و دیگری مربوط به تغییرات و ظهورات.