بخش ۲۵ - در بیان آنکه روش عارف به خلاف ارباب فکر و نظر از مؤثر است به اثر جامی
جامی / دفتر دوم / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
روش عارف نکو رفتار
از مؤثر بود سوی آثار
چون دل او ز زنگ کثرت رست
داد او را شهود وحدت دست
دید نور بسیط بی پایان
منبسط بر حقایق اعیان
متنزل ز وحدت اطلاق
متکثر ز انفس و آفاق
زانچه بر لوح کون مسطور است
اولا چشم وی بر آن نور است
هر چه در عرصه جهان بیند
همه بعد از شهود آن بیند
یابد آن را ز اختلاف شئون
جلوه گر بر وجوه گوناگون
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، عارف نکو رفتار به توصیف تجربههای خود از شهود و حقیقت میپردازد. او بیان میکند که هنگامی که دلش از زنگارهای کثرت پاک میشود، به وحدت دست مییابد و نوری بیپایان و وسیع را مشاهده میکند. این نور بر حقایق عالم منبسط است و از وحدت و کثرت میگذرد. عارف با نگاه به این نور، تمامی پدیدهها و وقایع جهان را درک میکند و این درک را از تفاوتها و تنوعها به دست میآورد. در واقع، او همه چیز را پس از تجربهی آن نور واحد میبیند و در وجههای مختلف مشاهده میکند.