نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۵ - در بیان آنکه روش عارف به خلاف ارباب فکر و نظر از مؤثر است به اثر جامی

جامی / دفتر دوم / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

روش عارف نکو رفتار

از مؤثر بود سوی آثار

چون دل او ز زنگ کثرت رست

داد او را شهود وحدت دست

دید نور بسیط بی پایان

منبسط بر حقایق اعیان

متنزل ز وحدت اطلاق

متکثر ز انفس و آفاق

زانچه بر لوح کون مسطور است

اولا چشم وی بر آن نور است

هر چه در عرصه جهان بیند

همه بعد از شهود آن بیند

یابد آن را ز اختلاف شئون

جلوه گر بر وجوه گوناگون

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این شعر، عارف نکو رفتار به توصیف تجربه‌های خود از شهود و حقیقت می‌پردازد. او بیان می‌کند که هنگامی که دلش از زنگارهای کثرت پاک می‌شود، به وحدت دست می‌یابد و نوری بی‌پایان و وسیع را مشاهده می‌کند. این نور بر حقایق عالم منبسط است و از وحدت و کثرت می‌گذرد. عارف با نگاه به این نور، تمامی پدیده‌ها و وقایع جهان را درک می‌کند و این درک را از تفاوت‌ها و تنوع‌ها به دست می‌آورد. در واقع، او همه چیز را پس از تجربه‌ی آن نور واحد می‌بیند و در وجه‌های مختلف مشاهده می‌کند.