نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۳۵۵ خاقانی

خاقانی شروانی / قطعات / وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)

مِرفَق دهم به حضرت صاحب قصیده‌ای

خوشتر ز اشک مریمی و باد عیسوی

از خلق جعفر دومش آفریده حق

چون زر جعفری همه موزون و معنوی

کز رشک سحرهاش ز حیرت رود به عجز

رای مسیح چون خط ترسا ز کژ روی

گر شعر من به شاه رساند که دولتش

چون ماه عید قبلهٔ عالم شد از نوی

تیغش لباس معجز و ایمان برهنه تن

ای دهر بد کنی که بدان تیغ نگروی

نُه چرخ هشت بیدق شطرنج ملک او

او شاه نصرت از ید بیضای موسوی

رخ دولت است و فرزین صدر است و شاه شاه

فیل و فرس نجوم و سپهر از تهی دوی

من بنده را که قائم شطرنج دانشم

بر نطع آفرین ز سر خاطر قوی

فرزین دل است و شه خرد و رخ ضمیر راست

بیدق رموز تازی و معنی پهلوی

چون اسب و فیل نیست دلم خون همی شود

از بهر اسب و فیل دلا خون همی شوی

که‌انعام شه که باج ستاند ز ترک و هند

بخشد هم اسب ترکی و هم فیل هندوی

شاها تو را چه فخر به بخشیدن اسب و فیل

خود هند و چین دهی به سالی که بشنوی

دولت ستانه‌بوس دَرَت باد تا به کام

صد سال تخم عدل بکاری و بدروی

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

شاعر در این قصیده به تمجید از یک شخصیت برجسته، که به نظر می‌رسد سلطانی عظیم و با فضیلت باشد، می‌پردازد. او ویژگی‌های ممتاز این شخصیت را به زیبایی توصیف می‌کند و به مقایسه او با نمادهای مذهبی مانند مسیح و مریم می‌پردازد. این شخصیت نه تنها از نظر قدرت نظامی و سلطنتی برجسته است، بلکه از نظر معنوی و حکمت نیز در ردیف برترین‌ها قرار می‌گیرد. شاعر با بیانی جالب، امید و آرزوهایی را برای تداوم حکومت و عدالت او ابراز می‌کند و بر اهمیت بخشش و عدالت در یادداشت‌های تاریخی اشاره می‌کند. در نهایت، یادآوری می‌کند که این حکومت به ریشه‌های فرهنگی و تاریخی عمیق تعلق دارد و باید برای مدت‌ها پایدار بماند.