رباعی ۳۴ خیام
خیام نیشابوری / از ازل نوشته [۳۴-۲۶] / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
نیکی و بدی که در نهادِ بشر است
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر رَهِ عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به بررسی نیکی و بدی در ذات انسان و نیز شادی و غم ناشی از سرنوشت می‌پردازد. شاعر تأکید می‌کند که نباید زندگی را به تقدیر و سرنوشت واگذار کرد، زیرا عقل و تفکر انسان از هر چیزی دیگر بالاتر و ارزشمندتر است. در واقع، چرخ زمان و تقدیر از انسان بیچاره‌تر است و باید تلاش کرد تا بر آن‌ها غلبه کرد.