شمارهٔ ۲۹ - (اندرز پدر به پسر) امیرخسرو دهلوی
امیرخسرو دهلوی / مثنویات / وزن: مفتعلن مفتعلن فاعلن (سریع مطوی مکشوف)
چون به سخن رفت بسی داوری
دور درآمد به نصیحتگری
داد نخستش به دعایی پناه
کایزدت از حادثه دارد نگاه!
ریخت پس آن گاه به مهر تمام
داروی تلخش ز نصیحت به کام
کای پسر! از مُلک و جوانی مناز
ناز بدو کن که شد او بینیاز
خشم بهر جرم میاور به کس
ز آتش سوزنده نگهدار خس
چون به گنه معترف آید کسی
عفو نکوتر ز سیاست بسی
وآن که برآرد به خلافت سری
سر بزنش پیش که گیرد بری
خرد مبین دشمن بد زهر را
آب ده از زهرهٔ او دهر را
خاص کن آن را که خرد هست پیش
راه مده بی خبران را به خویش
گر چه دلت هست فراست شناس
گفت کسان نیز همی دار پاس
باشد اگر سوی مهمیت روی
رخصت تدبیر شناسان به جوی
گر شودت خصم به تدبیر رام
تیغ نشاید که کشی از نیام
چشم رعایت ز رعیت مگیر
تابودت ملک عمارت پذیر
عدل بود مایهٔ امن و امان
بیش کن این مایه زمان تا زمان
دادگری کن که ز تاثیر داد
بس در دولت که توانی گشاد
تا به زمانی که تو بادا بسی
نشنود آواز تظلم کسی
دولت دنیا که مسلم تراست
جانب دین کوش که آن هم تراست
دولت جاوید نبرده ست کس
نام نکو دولت جاوید بس
پیشه نکوئی کن واز بد بترس
از بد کس نی زبد خود بترس
ترس خداوند جهان کن به دل
تا ز خداوند نمانی خجل
کار چنان کن که به هنگام کار
از در یزدان نشوی شرمسار
باز طلب صحبت مردان پاک
صحبت آلوده رها کن به خاک
هوش برآن نه که شوی هوشیار
تا که به غفلت نرود روزگار
چون تو خوری بادهٔ کافور بو
پس غم گیتی که خورد ، خود بگو ؟
چون همه کس خدمت سلطان کنند
هر چه ز سلطان نگرند آن کنند
کوشش پوشیده کن اندر شراب
تا نشود رکن شریعت خراب
شاه بدین گونه به فرزند خویش
داد بسی زاد نو از پند خویش
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، پند و نصیحتهایی به فرزند شاه داده میشود. سخنرانی شامل توصیههایی درباره تدبیر و اداره حکومت است. برخی از نکات مهم عبارتند از: 1. **نصیحت و دعا**: نخستین قدم در مواجهه با مشکلات، دعا و نصیحت است. 2. **عفو و بخشش**: در برابر اشتباهات دیگران، بهتر است عفو و بخشش پیشه کنی. 3. **خود را از غضب دور کن**: خشم بر اساس جرم دیگران به ضرر تو خواهد بود. 4. **عدالت و انصاف**: پایه و اساس حکومت باید بر مبنای عدالت و انصاف باشد تا کشور آرام و امن بماند. 5. **دوستی با مردم**: حرمت و محبت به زیر دستان خود را رعایت کن و از ستم دوری کن. 6. **حفظ دین**: در کنار توجه به مسائل دنیوی، به دین نیز اهمیت بده که در نهایت، سعادت واقعی در آن است. 7. **محیط اطراف**: باید با افراد نیکو و صالح همنشینی کرد تا از غفلت دور شوی. این پندها به فرزند شاه کمک میکند تا در مسیر حکومت خود درست عمل کند و از اشتباهات احتمالی جلوگیری کند.