بخش ۱ ملا احمد نراقی
ملا احمد نراقی / مثنوی طاقدیس / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
ای رفیقان بشنوید این داستان
بشنوید این داستان از راستان
پادشاهی بود در ملک جهان
مالک‌الملک جهان و ملک جان
جمله شاهان غاشیه گردان او
جمله را سر بر خط فرمان او
آستانش پادشاهان را پناه
بود او سالار و دیگرها سپاه
در گلستان بود او را طوطیی
دلگشا و نغز و زیبا طوطیی
طوطیی خوش لهجه و فرخ لقا
طوطیی شیربن زبان و جان فزا
آشیانش کنگر قصر رفیع
طوفگاهش عرصه ملک وسیع
جای او گاهی گلستان ارم
گاه در دامان شاه محترم
می‌نخوردی لقمه جز از دست شاه
جز ز دست پادشاه نیکخواه
قند و شکر می‌نهادش بر دهان
روز و شب از دست خود آن ارسلان
چونکه گشتی تشنه شاه مستطاب
دادیش از جام خاص خویش آب
درگه و بیگه انیس شاه بود
جان او با جان شه همراه بود
سرگذشتی تا لب طوطی نگفت
گاه خفتن دیدهٔ سلطان نخفت
صبحدم تا نطق آن گویا نشد
چشم شه از خواب نوشین وا نشد
با کسی جز شاه طوطی رام نی
شاه را بی او دمی آرام نی
هر دو تن در عاشقی گشته سمر
هر یکی معشوق و عاشق آن دگر
جمله معشوقان عشاق ای پسر
حالشان را اینچنین دان سر به سر
هرکه شد معشوق عاشق نیز هست
در دل او عشق شورانگیز هست
عشق عاشق هم ز جذب عشق اوست
گشته پیدا وین کشاکش هم ازوست
کهربا عاشق بود لیک ای عمو
کاه را بنگر که آید سوی او
این سخن را گر همی خواهی بیان
رو یحبهم و یحبونه بخوان
گر نبودی حشمت سلطان حسن
وان مناعتهای بی پایان حسن
کبر و ناز و بی نیازیهای آن
دورباش خود نماییهای آن
خوبرویان پرده برمی‌داشتند
ناله‌ها از سینه می‌افراشتند
پرده بر خود می‌دریدندی همه
سوی عاشق می‌دویدندی همه
رویشان بودی ز عاشق زردتر
آهشان از آه او پر دردتر
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
داستان درباره یک پادشاه بزرگ و قدرتمند است که در گُلستان قصر خود، طوطی زیبایی دارد. این طوطی خوش‌صدا و زیبا، همدم و همراه پادشاه است و تنها از دست او غذا می‌خورد و به او آب می‌نوشاند. عشق عمیقی میان پادشاه و طوطی وجود دارد، به طوری که هر دو در عشق به یکدیگر غرق هستند. طوطی تیکه‌کلام‌های زیبایی می‌زند و پادشاه هم از وجود او آرامش و لذت می‌برد. داستان نشان می‌دهد که عشق واقعی در دو طرف وجود دارد و هر کسی که عاشق می‌شود، معشوق هم دارد. این عشق و جاذبه دو طرفه، همچون یک کشش قوی، پیوند عشق میان آن‌ها را قوی‌تر می‌کند. همچنین به زیبایی و نعمت‌هایی که عشق می‌تواند به انسان‌ها ببخشد، اشاره می‌کند. به طور کلی، داستان به بررسی روابط عاشقانه و تأثیر آن‌ها بر زندگی افراد می‌پردازد.