بخش ۷۴ - ابوعبداللّه محمّدبن خفیف الشّیرازی ابوعلی عثمانی
ابوعلی حسن بن احمد عثمانی / باب دوم
و از ایشان بود ابوعبداللّه محمّدبن خفیف الشّیرازی رَحْمَةُ اللّهِ عَلَیْهِ، صحبت رُرَیْم و جُرَیْری و ابن عطا و پیران دیگر کرده بود و شیخ الشُیوخ بود و یگانۀ وقت، وفاة او اندر سنه احدی و سبعین و ثلثمایه بود.
ابن خفیف گوید ارادت رنج دائم است و ترک راحت.
گوید مرید را هیچ چیز بتر از مسامحۀ نفس نبود اندر رخصت فرا پذیرفتن و تأویل جستن.
پرسیدند ویرا از قرب گفت قرب تو از وی بالتزام موافقت و قرب او از تو بدوام توفیق بود.
ابوعبداللّه صوفی گوید ابوعبداللّه خفیف گوید بسیار بود کی اندر ابتدا رکعتی نماز ده هزار بار قُلْ هُوَاللّهُ اَحَدٌ برخواندمی و اندر یک رکعت همه قرآن برخواندمی و بسیار بودی که از بامداد تا نماز دیگر هزار رکعت نماز کردمی.
ابوعبداللّه گوید از ابواحمد صغیر شنیدم که روزی درویشی درآمد و فرا شیخ ابوعبداللّه خفیف گفت مرا وسواس رنجه میدارد شیخ گفت صوفیان که من دیدم بر دیو سخرّیت کردندی اکنون دیو بر صوفی سخریّت همی کند.
ابوالعباس کَرْخی گوید از ابوعبداللّه خفیف شنیدم گفت از نوافل باز ماندم اکنون بدل هر رکعتی کی مرا ورد بود اکنون دو رکعت نشسته همی کنم از آن خبر کی نماز نشسته نیمۀ نماز بر پای بود.
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
ابوعبدالله محمد بن خفیف شیرازی عالم برجستهای بود که در زمان خود به عنوان شیخ الشیوخ شناخته میشد. او در سن ۳۷۱ هجری وفات یافت و در زندگیاش با شخصیتهای بزرگی چون رریم، جریری و ابن عطا صحبت کرده بود. ابن خفیف بر اهمیت ارادت و تلاش در برابر نفس تأکید داشت و میگفت مریدان نباید به مسامحه در قبال نفس خود بپردازند. او توضیح میداد که قرب معنوی انسان به خداوند از طریق رعایت مطابقت با دستورات او به دست میآید و قرب خداوند نیز به ثبات توفیق بستگی دارد. ابوعبدالله خفیف نیز به عبادات زیاد خود اشاره میکرد و میگفت که در ابتدا بیش از ده هزار بار "قل هوالله أحد" را در یک رکعت میخوانده و از صبح تا زمان نماز دیگر هزار رکعت نماز میخوانده است. او در مواجهه با یکی از درویشها که از وسواس رنج میبرد، به او گفت که صوفیان اغلب بر دیوها غالب میشدند، اما اکنون دیو بر صوفیها غلبه کرده است. او همچنین از مسیر عبادتهایش یاد میکرد و میگفت که به سبب بیماری، اکنون به نماز نشسته روی آورده است.