بخش ۱۴ - ستر و تجلّی ابوعلی عثمانی
ابوعلی حسن بن احمد عثمانی / باب سوم
و از آن جمله سَتْر و تَجلّی است. عام در پردۀ ستر باشند و خاص اندر دوام تجلّی. و اندر خبر است که چون حق تعالی چیزی را تجلّی کند آن چیز خاشع گردد، خداوند ستر دائم بوصف شهود بود و خداوند تجلّی دائم بنعت خشوع بود و ستر عام را عقوبت بود و خاص را رحمت بود که اگر نه آنستی کی بر ایشان بپوشد آنچه کشف کند، ایشانرا ناچیز گرداند نزدیک سلطان حقیقت ولیکن چنانک بر ایشان اظهار کند باز بپوشد.
از منصور مغربی شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ که درویشی بقبیلۀ افتاد از قبیله هاء عرب جوانی ویرا مهمان کرد، این جوان او را خدمت همی کرد، اندر میانه بیفتاد و بیهوش شد. این درویش پرسید از حال وی، گفتند او را عم زادۀ است دلش به وی گرم است این دختر در خیمه فراز رفت این جوان نگاه کرد دامنش بدید زهرۀ وی آب شد آن درویش بدر خیمه شد گفت غریبان را در میان شما حرمت است بشفاعت آمده ام بر آن جوان رحمت کن کی اندر حالی صعب است آن زن گفت عظیم سلیم دلی، او را طاقت گرد دامن ما نیست طاقت دیدار ما کی دارد.
عام این طایفه را عیش اندر تجلّی بود و بلا اندر ستر، امّا خاصگان میان طیش و عیش باشند چون تجلّی کند ایشانرا، سبکی و طربی اندر ایشان پدیدار آید و چون برایشان بپوشد با حال عیش آیند و گویند خداوند تعالی موسی را گفت وَما تِلْکَ بِیَمینِکَ یا موسی. مراد آن بود تا برو پوشیده گردد بدان سؤال از آنچه کشف کرده بود بسماع نابیوسان و پیغامبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ و سَلَّم گفت اِنَّهُ لَیُغانُ عَلی قلبی حتّی اَسْتَغْفِرُاللّهَ فی الْیَوْمِ سَبْعینَ مرّةً واستغفار طلب ستر بود که وی خبر میدهد از طلب ستر بر دلش بوقت هیبت حقیقت و سلطان مکاشفت از بهر آنک خلق را بقا نبود با وجود حق، و اندر خبر همی آید. لو کَشَفَ عن وجْهِهِ لاَحْرَقَتْ سُبْحاتُ وَجْهِهِ ما اَدْرَکَ بَصَرُهُ.
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن به تضاد ستر (پوشش) و تجلی (ظهور) خداوند اشاره شده است. ستر به معنای پوشش و حجاب است که باعث میشود مخلوقات به حالت خاشع درآیند و رحمت خداوند شامل حالشان شود. در مقابل، تجلی به ظهور و نمایان شدن حقایق ناشناخته اشاره دارد که میتواند مخلوق را در حیرت و شگفتی قرار دهد. داستان درویش و جوان عرب نیز نشاندهنده تفاوت نگاه مردم به تجلی و ستر است. در نهایت، بر این نکته تأکید میشود که دریافت حقیقت با پدیداری آن ممکن است برای مخلوقات دشوار باشد و نیاز به ستر و پوشش دارد تا آنها دچار عذاب و ناچیزی نشوند. درخواست استغفار از سوی پیامبر نیز نشاندهنده نیاز به حفاظت از دلها در برابر حقیقت ناب خداوند است.