بخش ۲۵ - در ظهور حیوان اوحدی مراغهای
اوحدی مراغهای / جام جم / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
باز چون در مزاج این ارکان
متضاعف شد اعتدال و توان
قوت و حس و جنبش به مراد
مدد روح رستنیها داد
جسم چون زین دو روح یاری یافت
بر حیات و روش سواری یافت
حرکت کرد بر زمین چپ و راست
رستنی خورد و خواب و راحت خواست
زین میان ماده گشت و نر پیدا
وز پی ماده گشت نر شیدا
ماده و نر به هم چو جفت شدند
در تمنای خیز و خفت شدند
تا ز تولیدشان جهان پر گشت
کوه و صحرا و غار و وادی و دشت
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این بیتها، شاعر به توازن و اعتدال در مزاج اجزای طبیعی اشاره میکند که باعث تقویت حس و حرکات موجودات زنده میشود. این انرژی از روح گیاهان نیز به جسم منتقل شده و باعث حیات و تحرک آنها میشود. بنابراین، گیاهان نه تنها بر روی زمین حرکت میکنند بلکه به دنبال خواب و آسایش نیز هستند. از این فرایند، جنسهای ماده و نر به وجود میآیند و در کنار هم به تولید نسل میپردازند، تا جایی که جهان پر از زندگی شده و کوهها، دشتها و مناطق مختلف پر از موجودات زنده میشود.