نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۵ - در ظهور حیوان اوحدی مراغه‌ای

اوحدی مراغه‌ای / جام جم / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

باز چون در مزاج این ارکان

متضاعف شد اعتدال و توان

قوت و حس و جنبش به مراد

مدد روح رستنیها داد

جسم چون زین دو روح یاری یافت

بر حیات و روش سواری یافت

حرکت کرد بر زمین چپ و راست

رستنی خورد و خواب و راحت خواست

زین میان ماده گشت و نر پیدا

وز پی ماده گشت نر شیدا

ماده و نر به هم چو جفت شدند

در تمنای خیز و خفت شدند

تا ز تولیدشان جهان پر گشت

کوه و صحرا و غار و وادی و دشت

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این بیت‌ها، شاعر به توازن و اعتدال در مزاج اجزای طبیعی اشاره می‌کند که باعث تقویت حس و حرکات موجودات زنده می‌شود. این انرژی از روح گیاهان نیز به جسم منتقل شده و باعث حیات و تحرک آنها می‌شود. بنابراین، گیاهان نه تنها بر روی زمین حرکت می‌کنند بلکه به دنبال خواب و آسایش نیز هستند. از این فرایند، جنس‌های ماده و نر به وجود می‌آیند و در کنار هم به تولید نسل می‌پردازند، تا جایی که جهان پر از زندگی شده و کوه‌ها، دشت‌ها و مناطق مختلف پر از موجودات زنده می‌شود.