نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۵۷ - در شرایط دوستی و وفا اوحدی مراغه‌ای

اوحدی مراغه‌ای / جام جم / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

دوستی را یگانه شو با دوست

از صفا چون دو مغز در یک پوست

دوستی کز برای دین نبود

دل بر آن دوستی امین نبود

تا میان دو دوست فرقی هست

هم‌چنان در میانه زرقی هست

اندرین کار یار باید، یار

چونکه بی‌یار بر نیاید کار

تا ترا قصد و اختیار بود

یار، مشنو، که با تو یار بود

چون پی اختیار خود باشی

یار کس نی، که یار خود باشی

دوست را پند گوی و پند پذیر

پیش او خرد باش و خرده مگیر

این محبان، که شهرهٔ شهرند

از محبت تمام بی‌بهرند

دوستی از پی تراش کنند

یار از بهر نان و آش کنند

از جفا با تو دوست دیر شوند

دوست گیرند و زود سیر شوند

پی مال تواند، چون ببرند

پایمالت کنند و غم نخورند

گر درم هست با تو در سازند

تا ترا از درم بپردازند

بدهی لوت، چشمشان با تست

ندهی، جنگ و خشمشان با تست

دوستی ز امن و استواری خاست

امن چون نیست دوستی ز کجاست؟

هم ز احوال دوستان مجاز

رو نماید ترا حقیقت باز

هر که این دوستی به سر نبرد

راه از آن دوستی به در نبرد

ظاهر و باطنیت باید چست

تا به پایان بری تو عهد درست

از سر بندگی به روز الست

چون به پیمان دوست دادی دست

بر دلت هر چه بگذرد جز دوست

بعد از آن عهد کرد کار تو اوست

بر نخستینه عهد باید بود

وندران جد و جهد باید بود

تا به پایان بری سخن، باری

که در آن روز گفته‌ای: آری

تا تو این عهد را وفا نکنی

روی در قبلهٔ صفا نکنی

ایزد «اوفوا بعهد کم» فرمود

آدمی عهد را وفا ننمود

از کلام ار وفا پژوه کسست

« کلبهم باسط ذراع» بسست

کلب کو در ره وفا زد گام

خرقه پوشد ز پوست در بلعام

به وفا سگ چو ز اسب شد ممتاز

گشت در روی او بلند آواز

بی‌هنر خود سگی بدان تا سه

چون شود با همای هم‌کاسه؟

پارسایان، که با وفا جفتند

از زن پارساش به گفتند

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر درباره دوستی واقعی و اهمیت وفای به عهد در روابط دوستانه است. شاعر می‌گوید که دوستی باید عمیق و پاک باشد، همچنان که دو مغز در یک پوست زندگی می‌کنند. دوستی که به خاطر دین نباشد، ناپایدار و بی‌اعتماد است. تا زمانی که تفاوتی میان دو دوست وجود داشته باشد، دوستی واقعی شکل نمی‌گیرد. شاعر تأکید می‌کند که در دوستی، یار باید یار باشد و باید به یکدیگر کمک کنند. اگر در دوستی تنها به منافع مادی توجه شود، این رابطه به زودی از بین می‌رود و هیچ دوستی واقعی شکل نمی‌گیرد. در ادامه، شاعر هشدار می‌دهد که وفای به عهد و صداقت در دوستی ضروری است و اگر کسی این عهد را نقض کند، به درستی نخواهد رسید. او همچنین به داستان سگ وفا دار اشاره می‌کند که به خاطر وفاداری‌اش مورد تحسین قرار گرفته است و به طور کلی، تلاش برای حفظ دوستی و وفاداری به آن را عنوان می‌کند.