نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۳۱ - بی آرزو پروین اعتصامی

پروین اعتصامی / مثنویات، تمثیلات و مقطعات / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

بغاری تیره، درویشی دمی خفت

دران خفتن، باو گنجی چنین گفت

که من گنجم، چو خاکم پست مشمار

مرا زین خاکدان تیره بردار

بس است این انزوا و خاکساری

کشیدن رنج و کردن بردباری

شکستن خاطری در سینه‌ای تنگ

نهادن گوهر و برداشتن سنگ

فشردن در تنی، پاکیزه جانی

همائی را فکندن استخوانی

بنام زندگی هر لحظه مردن

بجای آب و نان، خونابه خوردن

بخشت آسودن و بر خاک خفتن

شدن خاکستر و آتش نهفتن

ترا زین پس نخواهد بود رنجی

که دادت آسمان، بیرنج گنجی

ببر زین گوهر و زر، دامنی چند

بخر پاتابه و پیراهنی چند

برای خود مهیا کن سرائی

چراغی، موزه‌ای، فرشی، قبائی

بگفت ای دوست، ما را حاصل از گنج

نخواهد بود غیر از محنت و رنج

چو میباید فکند این پشته از پشت

زر و گوهر چه یکدامن چه یکمشت

ترا بهتر که جوید نام جوئی

که ما را نیست در دل آرزوئی

مرا افتادگی آزادگی داد

نیفتاد آنکه مانند من افتاد

چو ما بستیم دیو آز را دست

چه غم گر دیو گردون دست ما بست

چو شد هر گنج را ماری نگهدار

نه این گنجینه میخواهم، نه آن مار

نهان در خانهٔ دل، رهزنانند

که دائم در کمین عقل و جانند

چو زر گردید اندر خانه بسیار

گهی دزد از در آید، گه ز دیوار

سبکباران سبک رفتند ازین کوی

نکردند این گل پر خار را بوی

ز تن زان کاستم کاز جان نکاهم

چو هیچم نیست، هیچ از کس نخواهم

فسون دیو، بی تاثیر خوشتر

عدوی نفس، در زنجیر خوشتر

هراس راه و بیم رهزنم نیست

که دیناری بدست و دامنم نیست

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این متن، درویشی درحال خوابیدن با گنجی سخن می‌گوید و احساس می‌کند که نباید خود را به خاطر خاکی بودنش پست بشمارد. او از زندگی انزوایی و رنج‌آور خود خسته شده و به دنبال آزادی و آسایش است. درویش می‌گوید که زندگی به معنای هر لحظه مردن و تحمل دشواری‌هاست و در نهایت نتیجه‌ای جز درد و زحمت در پی ندارد. او به دوستش توصیه می‌کند که به دنبال ثروت و گنج نروند، زیرا تنها رنج و محنت به بار می‌آورد. او ادعا می‌کند که آزادی در افتادگی است و کسانی که به دنبال گنج‌های دنیوی هستند، در واقع خود را در دام می‌اندازند. در پایان، او به نوعی از بی‌نیازی و سبکی اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که به هیچ چیز وابسته نیست و از فریب‌های دنیا نمی‌ترسد.