بخش ۳۷ - عیانی جهرمی رضاقلی خان هدایت
رضاقلی خان هدایت / فردوس در شرح احوال متأخرین و معاصرین / وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
بخش 1
اسمش احمدخان و اصلش از آن بذرهٔ نزهت بنیان. در نیکیِ فطرت معروف آفاق و به بذل و سماحت در آن ولا طاق. همواره با اهل کمال مجالس و با ارباب حال مؤانس. با فقیرانش لطف بی اندازه و صیت فقرش بلند آوازه. گویند در پیش عرفای متأخرین تهذیب اخلاق و تصفیه و تزکیهٔ نفسیه کرده. ملاقاتش دست نداد و زیاده از حالش اطلاعی به هم نرسید. از اوست:
تو مجنون نیستی تا حسن لیلی جلوه گر بینی
برو وامق شو و آنگه نظر کن روی عذرا را
زمانی گوش جان بگشا که در تسبیح حق یابی
چو حجاج حرم آواز ناقوس کلیسا را
چو خواهی جذبهٔ پیغمبری و عشق بشناسی
نگه کن حسرت یعقوبی و وصل زلیخا را
ز روی و موی تو ایمان و کفر گشت پدید
که فرق داد ز هم کعبه و کلیسا را
بخش 10
جز یکی بیش مدان ناظر و منظور و نظر
باش یک بین و فرو بند دو چشم حولی
آشکارا و نهان همچو عیانی شب و روز
تا نفس هست علی گوی و علی گوی علی
بخش 11
حسن یار ماست در هر جا که دلها میبرد
گرچه هر دلدادهای را دلستان دیگر است
سرو و گل خار است در چشمم که اندر دل مرا
گلستان دیگر وسرو روان دیگر است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
احمدخان شخصیتی برجسته و نیکسرشت است که در زمینههای اخلاقی و روحانی کار کرده و معروفیت زیادی به خاطر فراست و سخاوتش در بین مردم داشته است. او مشغول تهذیب نفس و تصفیه روح است و شناخته شده به عشق و محبت به فقرا. ارتباط او با عرفا و اهل کمال به این موضوعات معطوف است و به همین دلیل در جامعه روحانیان تأثیرگذار بوده است. اشعار ارائه شده نیز به مسائل عشق، ایمان، و شناخت خداوند اشاره دارند و بیانگر عمق احساسات و والعشق الهی هستند. به طور کلی، شخصیت احمدخان نماد تلاش در راستای کمال و نیکی است.