نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۱۰۲ - علی رامتینی بخارایی علیه الرحمه رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)

بخش 1

نامش علی النّساج ملقب به خواجه عزیزان. از اهل رامتین مِنْمضافات بخارا و از اعاظم طبقهٔ نقشبندیه. مرید خواجه فغنوی. مولوی در مدح او فرموده است:

گرنه علم حال فوق قال بودی چون شدی

بنده اعیان بخارا خواجهٔ نسّاج را

در کرامات و مقامات مشهور عالم بوده است. احوالاتش مفصّلاً در نفحات و رشحات ثبت است. گاهی به نظم می‌پرداخته. این قطعه و چند رباعی تیمّناً و تبرّکاً از آن جناب قلمی می‌گردد. مرقدش در گرگانجِ خوارزم کهنه است. در اوان سفارتِ خوارزم به زیارت او مستفیض شدم:

قطعه

با هر که نشستی و نشد جمع دلت وز تو نرمید زحمت آب وگلت

٭٭٭

رباعی

٭٭٭

بخش 2

نَفِس مرغی مقید در درون است

نگهدارش که خوش مرغیست دمساز

ز پایش بند مگسل تا نپرّد

که نتوانی گرفتن بعدِ پرواز

بخش 11

خواهی که به حق رسی بیارام ای تن

وندر طلبِ دوست به یاران می‌تن

خواهی مدد از روح عزیزان یابی

پا از سر خود ساز بیارامی تن

بخش 12

چون ذکر به دل رسد دلت درد کند

آن ذکر بود که مرد را مرد کند

هر چند که خاصیت آتش دارد

لیکن دو جهان در دل تو سرد کند

بخش 13

زینهار ز صحبتش گریزان می‌باش

ور نه نکند روحِ عزیزان بحلت

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

علی النساج، ملقب به خواجه عزیزان، از اهالی رامتین و از بزرگ‌ترین شخصیت‌های طبقه نقشبندیه بود که در مدح او سخنانی گفته‌اند. او در علوم دین و عرفان شهرت داشت و کرامات و مقاماتش در کتاب‌های نفحات و رشحات به تفصیل ثبت شده است. مرقد او در گرگانج خوارزم کهن واقع شده و نویسنده در سفارت خوارزم از زیارت او بهره‌مند شده است. وی با شعر نیز رابطه داشته و چند قطعه و رباعی از او باقی مانده است. در اشعارش به مضامینی همچون اهمیت ذکر و اثر آن بر دل و نیاز به آرامش روح اشاره کرده است. همچنین در یکی از قطعه‌هایش به خطرات صحبت با افراد نیک و تأثیر آن بر زندگی اشاره کرده است. در مجموع، خواجه عزیزان چهره‌ای عرفانی و شاعری تأثیرگذار در زمان خود بود.