نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۱۴۱ - مشفقی دهلوی رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)

اسمش شیخ مکهّن و از مشایخ دهلی. اصلش از مضافات صوبهٔ شاه جهان آباد بوده. وجودش در عهد سلطنت اکبرشاه و جهانگیر از مکمنِ غیب ظهور نموده. مجموعهٔ فرخنده خصالی و صاحب پایهٔ عالی بوده. این دو رباعی را از وی قلمی نمود:

آن کس که به عشق، بسته پیمانِ درست

در کفر نهان ساخته ایمانِ درست

مِنْرباعیّاتِهِ

دارد به خلاف روش بوالهوسان صد پاره دلی زیر گریبان درست

٭٭٭

از سینه غبار غم نمی‌باید شست

وز دل رقمِ الم نمی‌باید شست

پایی که به راه عشق شد خاک آلود

از آب حیات هم نمی‌باید شست

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

شیخ مکهن، از مشایخ دهلی و اهل مناطق اطراف شاه جهان آباد، در زمان سلطنت اکبرشاه و جهانگیر زندگی کرده و ویژگی‌های برجسته‌ای داشته است. او دو رباعی زیبا سروده که در آن به اهمیت عشق و پایبندی به پیمان‌ها اشاره دارد. در رباعی اول به وفاداری در عشق و پرهیز از روش‌های بوالهوسانه پرداخته و در رباعی دوم، به غم و مشکلات عاشقانه اشاره می‌کند و بر لزوم حفظ دلی پاک تأکید می‌کند.