نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۳۵ - بیدل دهلوی رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)

بخش 1

نام شریفش مولانا عبدالقادر و نظیرش در عهد خود نادر. در آغاز شباب ازملازمت استعفا گزیده و در زاویهٔ خمول خزیده. به ترک و تجرید کوشید و بادهٔ توحید و معرفت نوشید. مرجع اهل کمال و ملجأ ارباب حال. در تحقیق یگانه و در تجرید مسلم اهل زمانه. مثنوی موسوم به محیط اعظم به زبان درویشان به بحر تقارب تخمیناً به قدر سه هزار بیت از ایشان دیده شده و دیوان مبسوطی نیز دارد. وفاتش در سنهٔ ۱۳۰۳ و این ابیات از آن جناب است:

مقصد از هستی ما رنج و غم و آزار بود

ورنه در کنج عدم آسودگی بسیار بود

مِنْغزلیاته

با که گویم ور بگویم کیست تا باور کند کان پریرویی که من دیوانهٔ اویم منم

٭٭٭

بخش 6

آن کس که رموزدان چند و چون است

داند کابلیس از چه ره مطعون است

آری هر کس که حضرت انسان را

مسجود نداند به یقین ملعون است

بخش 7

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

مولانا عبدالقادر، شاعری برجسته و عارف اهل زمانه خود، در آغاز جوانی از زندگی اجتماعی کناره‌گیری کرد و به دنبال تجرد و معرفت رفت. او به عنوان مرجعی برای اهل کمال شناخته می‌شود و مثنوی‌ای با عنوان "محیط اعظم" به زبان درویشان دارد که شامل حدود سه هزار بیت است. وی همچنین دیوانی بزرگ دارد و در سال ۱۳۰۳ درگذشت. شعرهای او عاطفی و ژرف‌اند و به مسایل انسانی و معنوی می‌پردازد. برخی ابیات از او نشان‌دهنده کنجکاوی و عمیق بودن نگاه او به حیات و انسانیت است.