بخش ۶۸ - زرکوب تبریزی قُدِّسَ سِرُّه رضاقلی خان هدایت
رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
بخش 1
اسم شریفش شیخ نجم الدین و از اکابر عارفین. بعضی از اشعارش را در آتشکده به نام شیخ نجم الدین رازی ثبت کرده‌اند. آنچه بر فقیر از کتب ظاهر شده اشعار از آن جناب می‌باشد و مشتبه شده است. لهذا این چند بیت و چند رباعی به نام او نوشته شد:
دشمن ما را سعادت یار باد
روز و شب با عز و نازش کار باد
مِنْاشعاره
هر که کافر خواند مارا، گو بخوان او میان مؤمنان، دیندار باد
هرکه خاری می‌نهد در راه ما
خار ما در راه او گلزار باد
هر که چاهی می‌کند در راه ما
چاه ما در راه او هموار باد
هرکه ملک و مال ما را حاسد است
ملک و مالش در جهان بسیار باد
هر که را مستی زرکوب آرزوست
گو که ما مستیم او هشیار باد
٭٭٭
رباعی
قطعه
بخش 14
منم زرکوب و محصولم ز صنعت
بجز فریادی و بانگی نباشد
همیشه در میان زر نشینم
ولیکن هرگزم دانگی نباشد
بخش 15
از بود ونبود کل اشیاء در طلق
گویم سخنی فراخ کن سینه و حلق
بودی و نمودی است وجود اشیاء
بودش همه حق است و نمودش همه خلق
بخش 16
تا طارم نُه سپهر آراسته‌اند
تا باغ جهان طبع پیراسته‌اند
در خار فزوده و ز گل کاسته‌اند
چه توان کردن که این چنین خواسته‌اند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شیخ نجم الدین رازی از عارفان بزرگ است که اشعارش در آتشکده‌ای به نام او ثبت شده است. اشعار و رباعی‌های وی نشان‌دهنده عقاید عمیق او درباره جایگاه انسان و انتقادات به دشمنان و حسودان است. در اشعارش بر اهمیت ایمان و دیانت تأکید می‌کند و بر این باور است که هر نوع ظلم و حسد به نوعی به خود بازمی‌گردد. در یکی از رباعی‌ها به توصیف دنیای طبیعی و ناپایداری آن می‌پردازد و در قطعه‌ای به ماهیت وجود و عدم اشیاء اشاره می‌کند. او همچنین خود را به عنوان زرکوب معرفی می‌کند که در میان طلاها نشسته ولی همیشه صدای فریادش شنیده می‌شود، به معنای آن که او در جستجوی حقیقت و وجود است.