بخش ۸۶ - کامل خلخالی رضاقلی خان هدایت
رضاقلی خان هدایت / روضهٔ دوم در ذکر فضلا و محقّقین حکما / وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
بخش 1
اسم سعیدش ملک سعید. از فضلای خلخال و از شعرای صاحب حال، علوم عقلی و نقلی را با تصوف جمع کرده. از قال به حال رسیده و شراب معرفت چشیده. مدتها در شیراز از خلق انزوا گزیده و به ذکر حق آرمیده. اوقات را صرف کتب عرفانیه و حکمیّه مینمود و در همانا رحلت فرموده. این دو بیت و رباعیات از او نوشته شد:
کرّوبیان چو نالهٔ من گوش میکنند
تسبیح ذکر خویش فراموش میکنند
کامل زبان ببند که خاصان بزم خاص
عرض مراد از لب خاموش میکنند
رباعیات
فردا که کند رحمت او جلوهگری خود را برسان به خیل کفار ای دل
بخش 16
یا رب به دلم راز نهانی گفتی
اسرار بقای جاودانی گفتی
با هستی خود مگر لقایت طلبید
موسی که جواب لن ترانی گفتی
بخش 17
ننوشت برای ورد روز وشب من
جز ذکر علی معلّم مکتب من
گر غیر علی کسی بود مطلب من
ای وای من و کیش من و مذهب من
بخش 18
ما طیّ بساط ملک هستی کردیم
بی نقص خودی خداپرستی کردیم
بر ما می وصل نیک میپیمودند
تف بر رخ ما که زود مستی کردیم
بخش 19
گر من نه ز شرع تو حیا میکردم
خود میدانی که تا چهها میکردم
گر قدرت من به قدر عفوت میبود
مقدار عطایِ تو خطا میکردم
بخش 20
زنهار ای دل هزار زنهار ای دل
پندی دهمت نیک نگهدار ای دل
بخش 21
ای آینهٔ ذات تو ذات همه کس
مرآت صفات تو صفاتِ همه کس
ضامن شدم ازبهر نجات همه کس
بر من بنویس سیئات همه کس
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
سعید، معروف به ملک سعید، از فضلای خلخال و شاعران برجستهای است که علوم عقلی و نقلی را با تصوف ترکیب کرده و به مرحلهای از حال و معرفت رسیده است. او مدتی در شیراز زندگی کرد و بیشتر به تنهایی و ذکر خداوند پرداخت. اشعار او شامل ابیات زیبا و رباعیاتی است که در آنها به معانی عمیق عرفانی و انسانی میپردازد. در یکی از اشعارش به نالهای شبیه به ناله فرشتگان اشاره میکند و در رباعیاتی دیگر به رازهای زندگی و حقیقت خداوند پرداخته است. او در اشعارش به اهمیت نام علی به عنوان معلم و مذهبش اشاره میکند و به تذکر نکاتی در مورد حیات و معرفت میپردازد.