نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۹۷ - نسیمی شیرازی طابَ ثَراهُ رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ دوم در ذکر فضلا و محقّقین حکما / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)

بخش 1

نام آن جناب سید عمادالدّین. از سادات رفیع الدرّجات شیراز و از محققین زمان خود ممتاز. ارادت به جناب سید شاه فضل متخلص به نعیمی داشته و در سنهٔ ۸۳۷ منصور وار پا بردار شهادت گذاشته. بعضی گویند در حلب شهید شد و بعضی مرقدش را در خارج زرقان شیراز می‌دانند دیوانش دیده شد، سه هزار بیت متجاوز است. از اوست:

کشتهٔ لعل لبت کی کند اندیشه ز مرگ

کزدم روح قدس زنده به جان دگراست

مِنْغزلیّات

چه نکته بود که ناگه ز غیب پیداشد که هر که واقف آن نکته گشت شیدا شد

رباعیّات

بخش 22

خواهی که شوی کسی ز هستی کم کن

ناخورده شراب وصل مستی کم کن

با زلفِ بتان درازدستی کم کن

بت را چه گنه تو بت پرستی کم کن

بخش 23

من مظهر نطق و نطق حق ذات من است

وندر دو جهان صدای اصوات من است

از صبح ازل هر آنچه تا شام ابد

آید به وجود و هست ذرات من است

بخش 24

در دایرهٔ وجود موجود علی است

وندر دو جهان مقصد و مقصود علی است

گر خانهٔ اعتقاد ویران نشدی

من فاش بگفتمی که معبود علی است

بخش 25

گر کنی قبلهٔ جان روی نگاری باری

ور رود عمر به سر در غم یاری باری

زلف او محشر جان‌هاست دلاسعیی کن

که در آن حلقه درآیی بشماری باری

بخش 26

از رهِ خویش پرستی قدمی بیرون نه

قطع این منزل و ره جز به چنین گام مکن

بخش 27

من گنج لامکانم اندر مکان نگنجم

برتر ز جسم و جانم درجسم و جان نگنجم

وهم و خیال انسان رو سوی من ندارد

در وهم از آن نیابم در عقل از آن نگنجم

بخش 28

حق بین نظری باید تا روی مرا بیند

چشمی که بودخودبین کی نورخدا بیند

از مشرق دیدارش آن را که بود دیده

انوار تجلی را پیوسته چو ما بیند

ای چشم نسیمی را از روی تو بینایی

آن را که تو منظوری غیر از تو که را بیند

بخش 29

ای خسته‌ای که بی خبر از درد دوستی

بی درد خود بگو که ترا چون دوا کنند

بخش 30

کی تواند شدن از سرّ اناالحق واقف

هرکه او را غم آنست که بردار کنند

دردمندان ز تو هر لحظه دلی می‌طلبند

تا به درد و غم عشق تو گرفتار کنند

بخش 31

چه مجلس است و چه بزم اینکه ازمی توحید

محیط قطره شد آنجا و قطره دریا شد

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

سید عمادالدین، از سادات رفیع‌الدرجات شیراز و محقق زمان خود، در سال ۸۳۷ هجری به شهادت رسید. برخی منابع محلی او را در حلب شهید دانسته‌اند و برخی دیگر مرقدش را در زرقان شیراز می‌دانند. آثارش شامل دیوانی با بیش از سه هزار بیت شعر است. اشعار او شامل مضامینی چون عشق، معرفت و وحدت وجود است، و او دربارهٔ حقیقت و عشق الهی به بیان نکاتی عمیق پرداخته است. در رباعیاتش نیز به مقام علی و حقیقت خلقت اشاره کرده و به اهمیت عشق و تعلقات انسانی پرداخته است.