شمارهٔ ۶۰ صفای اصفهانی
صفای اصفهانی / غزلیات / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
به یک پیمانه‌ام دیوانه کردند
ازین افیون که در پیمانه کردند
ثبات و صبر گنج بی زوالند
که منزل در دل ویرانه کردند
گشود این در چو از زندان تائید
کلید عشق را دندانه کردند
مرا آموختند این آشنایان
غمی کز خویشتن بیگانه کردند
چه شمع افروختند این خوبرویان
که دل را همپر پروانه کردند
چو حسن او بعالم داستان شد
حدیث عشق ما افسانه کردند
جماد و جانور در کشت انسان
هیولی و صور را دانه کردند
برست این دانه و بالید و بر داد
درودند و دل فرزانه کردند
جنود عقل را نازم که در راه
جهاد نفس را مردانه کردند
اسیر سر سربازان عشقم
که جان را همسر جانانه کردند
نبود این نه خم مینا که مستان
مرا دردیکش میخانه کردند
من آن بازم که پر دادند و پرواز
بسمت شه چو دور از لانه کردند
ز بام عرش دل کروبیان دوش
سر ما را کبوتر خانه کردند
پریرویان میان مجلس جمع
سر زلف بت من شانه کردند
صفا را نطق جان دادند آنان
که چوب خشک را حنانه کردند
بیک پیمانه ام بردند از دست
نمی‌دانم چه در پیمانه کردند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به بیان عشق و جنون ناشی از آن می‌پردازد. شاعر از تأثیرات افیون‌مانند عشق سخن می‌گوید که او را دیوانه کرده و از ثبات و صبر حقیقی دور کرده است. او به گشودن درِ عشق و زوال غم‌خویشتن اشاره می‌کند و عشق را به عنوان نیرویی توصیف می‌کند که می‌تواند به تحول و شکوفایی انسان بینجامد. شاعر در تشبیهاتی زیبا به آثار عشق و زیبایی (مانند پروانه و شمع) اشاره کرده و مدلل می‌کند که عشق قادر است داستان‌ها را بسازد و جان انسان‌ها را به دوستی عمیق با وجودی دیگر پیوند دهد. او ضمن ابراز عشق به محبوب خود، به حس بودن و رهایی از قید و بندهای جسمانی می‌پردازد. در پایان، شاعر به عواطف و تجربیات عمیق خود و همچنین وضعیت وجودی‌اش اشاره می‌کند که به واسطه آشفتگی‌های عشق دستخوش تغییر و تحول شده است.