۵۹- آیه ۱۱۸ صفی علیشاه
صفی علیشاه / ۲- سوره البقره / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
وَ قٰالَ اَلَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اَللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ کَذٰلِکَ قٰالَ اَلَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَیَّنَّا اَلْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ (۱۱۸)
و گفتند آنان که نمیدانند چرا سخن نمیکند ما را خدایا بیاورد ما را حجتی همچنین گفتند آنان که پیش از ایشان مثل گفتار ایشان شباهت داشته بهم دلهاشان بتحقیق بیان کردیم آیتها را برای گروهی که یقین کنند (۱۱۸)
گوید آن کس که به دانش نیست جفت
حق چرا با ما نمی آید به گفت
نیست چون از علم توحیدش نشان
بر گمانش حق چو او دارد بیان
علم گر می داشت بر توحید او
کی چنین می گفت از تردید او
حق اراده کرد عالم هست شد
عرش و فرش از نیم جامش مست شد
آمدند اندر ظهور اشیاء همه
قطرة تو چیست زآن دریا همه
پیش موجی لاشی و دلخون شوی
پیش دریا آفرین تا چون شوی
گر ز توحیدت خبر بود ای دبنگ
می شنیدی حرف او از چوب و سنگ
پس چه گفتند انبیاء و آن کرام
که نکردی فهم و نشنیدی کلام
سد نمودی هر چه بودت رابطه
پس سخن خواهی ز حق بی واسطه
مست بودی یا نبودت هیچ گوش
کاین همه گفتار ناوردت به هوش
این بر آن ماند که مِی بردت ز هوش
پرسی آنگه نشئه را از مِی فروش
کآن نشاط باده اندر وی کجاست
جای آن بنما اگر گویی تو راست
گوید او با چون تو خامی گیج و مست
من چه گویم نشئه مِی در تو است
چشم پوشیدی ز نور وحدتش
باز خواهی از رسولان آیتش
کز چه ناید آیتی ما را متین
این چنین گفتند قومی پیش از این
در عناد و شرک باشد سر به سر
قلبهاشان بر شبیه یکدگر
جمله یعنی در هوای نفس دون
شبه هم باشند اندر آزمون
نفس سرکش دارد اندر جزء و کل
از هواها نفی و انکار رسل
ما بیان کردیم آیت های دین
بهر آن قومی که دارند آن یقین
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این بخش از متن، افرادی که به علم و معرفت دست نیافتهاند، از خداوند میپرسند چرا با آنها سخن نمیگوید یا معجزهای را نمیآورد. این سوال مشابه سوالاتی است که پیشینیان نیز مطرح کرده بودند. پاسخ به این پرسشها در واقع به بیان نشانهها و آیات الهی اختصاص دارد که برای کسانی که به یقین و ایمان رسیدهاند، روشن و واضح است. نویسنده به این نکته اشاره میکند که اگر این افراد واقعاً به توحید و علم الهی آگاهی داشتند، هرگز چنین شک و تردیدی را مطرح نمیکردند. او به قدرت خداوند و خلق موجودات اشاره میکند و میگوید که فهم آیات و نشانههای الهی برای افرادی که در خودشان تردید دارند، دشوار است. این افراد از درک واقعی حقیقت دور هستند و در دل و روح خود به انکار رسالتهای الهی پرداختهاند. در نهایت، متن بر ضرورت یقین و ایمان در درک آیات الهی و راهنماییهای پیامبران تأکید دارد و بیان میکند که این آیات فقط برای کسانی که به درک واقعی و یقین رسیدهاند، روشن و واضح است.