بخش ۵۲ - در معنی نزلونا عن الربوبیه ثم قولوا فی فضلنا ماشئتم فرماید صفی علیشاه
صفی علیشاه / دفتر دوم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
لاجرم با رهروان ناتمام
دم ز حرف نزلونی زد امام
بهر ما دُرّ عبودیّت بسُفت
نزلونی عن ربوبیّت بگفت
این عبودیّت بطون برزخی است
غیر رب در بطن آخر گو تو کیست
این عبودیّت صراط و خط ماست
در مقام نقطه غیر از رب کجاست
تا تویی از نقطه نازل ای عمو
در رهی تو، راه را منزل مگو
تا تویی از نقطه نازل ای اخی
سالکی در بطن‌های برزخی
تا تویی از نقطه نازل در رهی
نیستت از سرّ نقطه آگهی
خط‌ِّ خود را گر که خوانی نقطه تو
غالی ای از حد خود بی‌گفتگو
تا تو در راهی هنوز ای بوالکرب
غالی ای،گر عبد را خوانی تو رب
پیر سبحانی که مقصود ره است
تا تو در راهی یقین عبدﷲ است
شاه فردانی که نقطه تحت باست
چون شدی واصل یقین ذات خداست
گفت زآن بدهند سلطان عقول
رهروان ما را ز ربیّت نزول
در حق ما پس جز این تا در ره اند
گو بگویند آنچه زآن چیز آگه اند
ور ز حد خود تجاوز آورند
غالی‌اند و فضل ما را منکرند
زآنکه بر خط، وصف نقطه کرده اند
گوهر حق را به باطل سُفته‌اند
این سخن بر واصلان نقطه نیست
زآنکه نقطه ذات آن رب غنی است
نقطه را وصف عبودیّت کجاست
ور نگویی نقطه را نقطه خطاست
ذکر اکبر پس مقام نقطه است
سکه وحدت به نام نقطه است
در مقام ذکر اکبر شد هلا
ذاکر اندر ذات مذکورش فنا
معنی ذکر حقیقی این بود
وآن ز بهر مرد وحدت بین بود
اکبر آمد ذکر از این رو از صلاة
که دهد یکجا ز هر علت شفات
حاصل اسمات در ذکر خفی است
چون اثر کاندر دواها مختفی است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، شاعر به توضیح جایگاه عبودیت و ارتباط آن با ربوبیت می‌پردازد. او بیان می‌کند که عبودیت یک حالت برزخی است و سوال می‌کند که غیر از خدا چه کسی در این مقام وجود دارد. شعری بر این اساس بنا شده که عبودیت راه انسان به سمت خداست و در این راه، سالک باید درک عمیقی از نقطه (که نماد خداوند است) داشته باشد. شاعر تاکید می‌کند که اگر کسی از حدود خود فراتر رود و مقام واقعی خود را نشناسد، غالی و نادرست است. هم‌چنین، مفهوم «نقطه» به عنوان تجلی خداوند و مقام ذکر حق در نظر گرفته می‌شود. ذکر حقیقی به معنای درک و تحقق وحدت با خداست و این در حقیقت برای سالکان و افرادی که در جستجوی حقیقت هستند، مطرح می‌شود. در نهایت، شاعر به اهمیت ذکر و تصوف در رسیدن به حقیقت و وحدت اشاره می‌کند.