بخش ۵۳ - در معنی یا من اسمه دواء و ذکره شفاء صفی علیشاه
صفی علیشاه / دفتر دوم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
از دواها حاصل و قصدت شفاست
اسم را گفتند زین معنی دواست
هر دوایی را جدا خاصیتی است
جز شفا مقصود لیک از جمله نیست
گر شفا یابی ز علت ای پسر
در تو می دان کآن دوا کرده اثر
ذکر قلبت چون دوا نوشیدن است
بر علاج درد خود کوشیدن است
ذکر تو وقتی شود ذکر ای کیا
که به کلی یابی از علّت شفا
ذکر تو تا تو علیلی هست اسم
اسم باشد گنج ذکرت را طلسم
پس یقین شد اینکه نام حق دواست
ذکر نامش مُشفی رنج و عناست
نام او را چون دهی در دل تو جا
اندک اندک یابی از علّت شفا
چون به کلی از تو شد رفع الَم
عین اسمت شد مسمی لاجرم
اندر اینجا ذکر، ذکر اکبر است
پس صلاة و ذکر مطلق حیدر است
این صلاة ما، سلوک ره بود
ذکر اکبر عین ذات ﷲ بود
مرتضی(ع) فرمود زین رو ای حکیم
نقطه‌ام من، هم صراط مستقیم
نزد اهل عشق و اصحاب صدور
در حقیقت هم نمازم، هم حضور
مر تو را تا در رهی تو از جهات
هم صراط مستقیمم، هم صلاة
من صلاتم من رهم تا در رهی
نقطه ام چون گشت راهت منتهی
تا تو در راهی به راهت یاورم
در مقام نقطه ذکر اکبرم
هر مقامی کآن تو را منزل شود
مشکلاتت از من آنجا حل شود
نیست خالی جایی از جان و تنم
رهبر و ره، منزل و مقصد منم
پس حقیقت اول و آخر علی است
بدو و ختم و باطن و ظاهر علی است
چون به ظاهر بنگری او رهنماست
باطناً خود رهبر و خود راه ماست
هر کجا منزل کنی منزلگه اوست
هم به مقصد چون رسی ذات ﷲ اوست
در مقام جسم،عبدِ مسترق
کامل اندر بندگی ذات حق
در مقام جسم بر ما رهنماست
بگذری چو از جسم عین راه ماست
گرچه ذاتش هست مطلق از قیود
هم تعیّن اوست لیکن هم وجود
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم شفا و ذکر نام خداوند می‌پردازد. آغاز آن این است که تمامی داروها هدفشان شفاست و نام خدا به عنوان دارویی معنوی معرفی می‌شود. ذکر و یاد خدا به عنوان درمانی قوی برای بیماری‌ها و دردها توصیف شده است. برای رسیدن به شفا، مهم است که افراد به یاد خداوند باشند و از دعا و ذکر استفاده کنند. نویسنده به ارتباط ذکر و صلات و خود علی (ع) اشاره می‌کند و بیان می‌کند که در مسیر عشق و معنویت، ذکر و دعای حقیقی همان صراط مستقیم و راهنماست. در نهایت، تأکید می‌شود که علی (ع) هم به عنوان رهنما و هم مقصد نهایی انسان‌ها در سیر و سلوک معنوی است. این نکته بیان می‌شود که او در مقام جسم مظهر حق و در مقام باطن، راهنما و حقیقت آفرینش است.