۴۲- قاضی اختیار سام میرزا صفوی
سام میرزا صفوی / صحیفهٔ اول : در ذکر سادات رفیع الدرجات / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
از تربت خراسانست و در زمان سلطان حسین میرزا قاضی القضاه هرات بود و بزر جمع کردن و امساک شهرت تمام داشت اما خالی از فضلی نبود و در شعر گوی مسابقت از اقران می ربود از تصانیف او اقتباسات و مختار الاخیار است، در اواخر عمر مثنوی باسم صاحبقران مغفور بسلک نظم آورده نام آنرا عدل و جور نهاده و آن کتاب موازی پنجهزار بیت است و اما چنان معلوم میشود که هزار بیت از اشعار ریاضی زاوه ای را دزدیده و بنام خود کرده، این دو بیت در مدح صاحبقران مغفور از آن کتابست:
شه خضر رای اسکندر ضمیر
فریدون علم خسرو جم سریر
نکرد، آنچه او کرد در عزم و حزم
نه حاتم به بزم و نه رستم به رزم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره یک شاعر و قاضی به نام قاضی القضاه هرات است که از تربت خراسان آمده و در زمان سلطان حسین میرزا فعالیت میکرده است. او به بزرگ جمع کردن و امساک مشهور بوده و علیرغم داشتن فضائل، در شعر گوئی نیز بسیار توانمند بوده و با دیگر شاعران رقابت میکرده است. آثار او شامل تصانیفی مانند «اقتباست» و «مختار الاخیر» میشود. در اواخر عمرش مثنویای به نام «عدل و جور» به رشته نظم درآورده که به «صاحبقران مغفور» اختصاص دارد و تقریباً پنج هزار بیت دارد. اما به نظر میرسد که او حدود هزار بیت از اشعار شاعر دیگری به نام «ریاضی زاوهای» دزدیده و به نام خود نسبت داده است. متن به دو بیت از این کتاب در مدح «صاحبقران مغفور» اشاره دارد.