نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۳۳ - اندر رزق گوید سنایی

سنایی غزنوی / الباب الاوّل: در توحید باری تعالی / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

جانور را چو خوانش پیش نهاد

خوردنی از خورنده بیش نهاد

همه را روح و روز و روزی از اوست

نیک‌بختی و نیک روزی از اوست

روزی هریکی پدید آورد

در انبارخانه مُهر نکرد

کافر و مؤمن و شقی و سعید

همه را روزی و حیات جدید

حاء حاجت هنوزشان در حلق

جیم جودش بداده روزی خلق

جز بنان نیست پرورش ما را

جز شره نیست نان خورش ما را

او ز توجیه بندگان نجهد

نان خورش داد نان همو بدهد

نان و جان تو در خزینهٔ اوست

تو نداری خبر دفینهٔ اوست

روزی تو اگر به چین باشد

اسب کسب تو زیر زین باشد

یا ترا نزد او برد به شتاب

ورنه او را برِ تو، تو در خواب

نه ترا گفت رازق تو منم

عالمِ سرّ و عالمِ علنم

جان بدادم وجوه نان بدهم

هرچه خواهی تو در زمان بدهم

کار روزی چو روز دان بدرست

که ره آورد روز روزی تست

سفله دارد ز بهر روزی بیم

نخورد دیگ گرده حکیم

نخورد شیر صید خود تنها

چون شود سیر مانده کرد رها

با تو زانجا که لطف یزدانست

گرو نان به دست تو جانست

غم جان خور که آنِ نان خورده است

تا لب گور گرده بر گرده است

جان بی‌نان به کس نداد خدای

زانکه از نان بماند جان بر جای

این گرو سخت‌دار و نان می‌خور

چون گرو رفت قوت جان می‌خور

مر زنان راست کهنه تو بر تو

مرد را روز نو و روزی نو

روزی تست بر علیم و قدیر

تو ز میر و وکیل خشم مگیر

آن زمانی که جان ز تن برمید

به یقین دان که روزیت برسید

روزیت از درِ خدای بُوَد

نه ز دندان و حلق و نای بُوَد

کدخدایی خدایی است برنج

خاصه آنرا که نیست حکمت و گنج

کدخدایی همه غم و هوس است

کد رها کن ترا خدای بس است

اعتماد تو در همه احوال

بر خدا به که بر خراس و جوال

ابر اگر نم نداد یک سالت

سخت شوریده بینم احوالت

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این شعر، شاعر به موضوع روزی و تأمین معیشت پرداخته و تأکید می‌کند که همه موجودات از خداوند روزی می‌گیرند و نعمت‌های اوست که موجب زندگی و خوشبختی آنان می‌شود. او به این نکته اشاره دارد که فرقی بین مؤمن و کافر در دریافت روزی وجود ندارد و همه به نوعی تحت نظر خداوند قرار دارند. شاعر می‌گوید که انسان نباید به تلاش و زحمت خود بیش از حد اتکا کند، زیرا روزی و زندگی او در دست خداوند است و اوست که می‌تواند به طلب هر نیاز بشری پاسخ دهد. همچنین بر اهمیت زهد و رها کردن دلبستگی‌های دنیوی تأکید می‌کند. در نهایت، او افراد را به اعتماد بر خداوند دعوت می‌کند و می‌فرماید که زندگی و روزی واقعی از اوست و نه از تلاش‌های دنیوی.