نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۶۷ - فی تأدیب صببان المکتب و صفة الجنّة والنّار سنایی

سنایی غزنوی / الباب الاوّل: در توحید باری تعالی / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

از پی راه حق کم از کودک

نتوان بودن ای کم از یک یک

گر در آموختن کند تقصیر

هرچه خواهد سبک ز وی بپذیر

به تلطّف بدار و بنوازش

خیره در انتظار مگدازش

در کنارش نه آن زمان کاکا

تا شود راضی و مکنش جفا

در نمازش نه آن زمان کانجا

تا شود سرخ چهره‌اش چو لکا

ور نخواند بخواه زود دوال

گوشهایش بگیر و سخت بمال

به معلم نمای تهدیدش

تا بود گوشمال تمهیدش

بند و حبسش کند به خانهٔ موش

میر موشان کند فشرده گلوش

در ره آخرت ز بهر شنود

کمتر از کودکی نشاید بود

خلد کاکای تست هان بشتاب

به دو رکعت بهشت را دریاب

ورنه شد موشخانه دوزخِ تو

در ره آن سرای برزخِ تو

رو به کتّاب انبیا یک چند

بر خود این جهل و این ستم مپسند

لوحی از شرح انبیا برخوان

چون ندانی برو بخوان و بدان

تا مگر یار انبیا گردی

زین جهالت مگر جدا گردی

در جهان خراب پر ز ضرر

از جهالت مدان تو هیچ بتر

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این شعر به اهمیت یادگیری و آموزش در کودکان اشاره شده است. شاعر از معلمان و بزرگ‌ترها می‌خواهد که در آموزش کودکان صبوری و مهربانی به خرج دهند و از تنبیه و بی‌رحمی پرهیز کنند. اگر کودک در یادگیری کوتاهی کرد، باید با محبت و لطافت به او نزدیک شوند و او را تشویق کنند. همچنین یادآوری می‌کند که جهل و نادانی عواقب بدی دارد و تنها با شناخت و آگاهی به سعادت و بهشت می‌توان دست یافت. در نهایت، بر اهمیت توجه به کتاب‌های انبیا و دوری از جهل تأکید می‌کند.