بخش ۸۴ - فی‌الامتحان سنایی
سنایی غزنوی / الباب الاوّل: در توحید باری تعالی / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
آن زمان کاین حجاب برگیرند
کارها جملگی ز سر گیرند
بد و نیک تو بر تو بوتهٔ اوست
تا بدانی که دشمنی یا دوست
تا در این بوته زرّ پخته شوی
راست چون سیم خام سخته شوی
خَبث خُبث تو بسوزد پاک
بگذرد خاک پایت از افلاک
فلک‌المستقیم جای تو شد
چون خدای تو رهنمای تو شد
کاین که نه چرخ و چار ارکانست
آزمایش سرای یزدانست
نیک و بد را که آن به پرده درست
آزمون پرده‌ساز و جلوه‌گر است
چیست به زین که نزد دشمن و دوست
بوته و کوره و ترازو اوست
آزمایش جدا کند پس و پیش
کَه و دانه بدو سره کم و بیش
در خیال ار فزون و کاست بود
آزمایش گواه راست بود
آدمی را که بر سقر گذرست
جلوه‌گر کفر و دین و خیر و شرست
تا چو در بوتهٔ هلاک شود
زانچه آلوده گشت پاک شود
شد هلاک ار دلش نباشد پاک
ور بود پاک از این سفرش چه باک
پاک رو زین سرای پر شر و شور
ورنه گردی به زیر پای ستور
آنکه او پاک رفت زین منزل
گشت زادِ رهش همه حاصل
وانکه او بدگرست و آلوده
گشت در رنج راه فرسوده
درشکن بام و بوم قلب سلیم
به کلام آی و درگذر ز کلیم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به گونه‌ای شاعرانه به مفهوم آزمایش و تمایز بین نیک و بد در زندگی پرداخته است. در آن به بیان این نکته‌ها می‌پردازد که: 1. **حجاب‌ها برطرف می‌شوند**: در زمانی که حجاب‌ها کنار بروند، همه چیز واضح می‌شود و انسان‌ها می‌توانند نیکی و بدی واقعی خود را بشناسند. 2. **آزمایش و پالایش**: مانند یک بوته طلا که طلا را از ناخالصی‌ها جدا می‌کند، آزمایش‌ها انسان را پاک‌تر و خالص‌تر می‌سازند. 3. **دوستی و دشمنی**: آزمایش دشمنی و دوستی را نمایان می‌کند و مشخص می‌سازد که هر فرد در کدام دسته قرار دارد. 4. **پاداش و جزا**: فرد پاک و راستین از این آزمایش‌ها، به ثمر می‌رسد و به هدف خود می‌رسد، در حالی که فرد آلوده به زحمت می‌افتد. 5. **مسیر زندگی**: اشاره به این دارد که انتخاب‌های ما در زندگی ما را به سمت نیکی یا بدی هدایت می‌کند و از این رو مهم است که دل پاکی داشته باشیم. در نهایت، متن به این نکته تأکید می‌کند که در این جهان پر از چالش و آزمایش، تنها دل پاک می‌تواند به هدایت و درستی برسد.