نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۵ - در تحقیق رزق شیخ محمود شبستری

شیخ محمود شبستری / کنز الحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

یقین دان رزق جان از علم و دین است

نباشد جز به سعی انسان یقین است

تن از دنیا و رزق او طعام است

دل از عقبی طعام او کلام است

به رزق تن شدی عمری گرفتار

چو خواهی عمر رزق جان به دست آر

به جان از طالبان علم و دین شو

اگر اینجا نیست سوی شهر چنین شو

چنان کاین رزق تن از نان و آبست

حقیقت رزق جان از علم کتابست

به حکمت گر بخوانی آن کتابت

یقین آن بس بود روز حسابت

و ما من دابه فی الارض گفته است

نه بر من هست رزق فرض گفته‌ست

مگر باور نمی‌داری ز حق آن

که می‌سوزی به جان از بهر یک نان

مکن از بهر خوردن خلق‌سوزی

که با روز تو خواهد بود روزی

مرو چندان به دنبال نواله

طلب آن کن که با تو شد حواله

تو را گفته است رزق جان به دست آر

که رزق تن آید به خروار

تو را چون پادشا بر خوان نشاند

گرسنه بر در اسیت نماند

توکل بر خدا باید همیشه

نه بر تیر و کمان و کار و پیشه

به صنعت هر کسی دارد امیدی

نباشد بر خداشان اعتمیدی

به خلاقیش جمله خلق دانند

ولی رزاقیش را در گمانند

هر آن کس را که باشد عقل داند

چو جانت داد بی روزی نماند

چو جانت داد بر تن کرد فیروز

معین کرد زرق تن همان روز

به تن می‌خور همیشه آب و نان را

به جان می‌جوی علم خاص جان را

چو بشناسی که‌ای و از کجائی

بدانی عاقبت سر خدائی

مرا زان شمه معلوم گشته است

سوی الله این دمم مفهوم گشته است

به هر جائی که هستم در شب و روز

همی گویم به آه گرم و دلسوز

خداوندا دلی بخش این گدا را

که اندر وی نبیند جز خدا را

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به اهمیت علم و دین در تأمین رزق حقیقی جان اشاره دارد. شاعر می‌گوید که رزق جسمی تنها به غذا و آب بستگی دارد، اما رزق روحانی و معنوی از علم و دانش حاصل می‌شود. او تأکید می‌کند که انسان باید برای به دست آوردن علم و دین تلاش کند تا بتواند به آرامش و سعادت واقعی دست یابد. شاعر همچنین بر توکل به خداوند تأکید می‌کند و می‌گوید که نباید تنها بر کار و حرفه خود تکیه کرد، زیرا رزق و معیشت از جانب خداست. او به مخاطب یادآوری می‌کند که با آموختن علم، می‌تواند به درک بهتری از زندگی و هدفش دست یابد و در نهایت به دانایی و معنویت برسد. در پایان، شاعر از خداوند درخواست می‌کند که دل‌ متعالی و بینش درست به او اعطا کند تا فقط به خداوند توجه داشته باشد.