بخش ۳۲ خواجه عبدالله انصاری
توحید نه از مذهب و کیش است، احد سزای احدیت خویش است
در توحید شرکت است و توحید در وحدت علت است از بهر آنکه موجود در صورت خلقیت است و توحید را بسیار صفت است و وحدت در حقیقت حقیقت است
توحید عام یکی شنیدن است و توحید خاص یکی دانستن و توحید خاص الخاص یکی دیدن است و توحید درویش یکی بودن و نابودن است و این مقام جای هلاک است و این نه کار آب و خاک است
تو سرکشی داری این کار تو نیست و این کار باندازه پندار تو نیست گفتار تو آفت است پندار تو علت
خواهی گفتن خواهی خاموش باش توحید نه باب هر کس است که کمال احدیت ما را صمدیت مابسست اگر از مقام آب و خاک بیرون آئی از عالم ملک و ملکوت افزون آئی با آب و خاک پیوستن ما را نشاید
و بالله التوفیق و الحمدالله رب العالمین و الصلوه علی سیدنا محمد و آله اجمعین و سلم تسلیما کثیرا
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم توحید می‌پردازد و آن را از جنبه‌های مختلف توضیح می‌دهد. توحید اساساً به معنای یگانگی خداست و از مذهب و کیش فراتر رفته است. در اینجا به انواع توحید اشاره می‌شود؛ توحید عام یعنی شنیدن، توحید خاص یعنی دانستن و توحید خاص الخاص یعنی دیدن. همچنین به توحید درویش اشاره می‌شود که به معنای یکی بودن و نابودن در وجود خداست. متن بیان می‌کند که توحید گاهی در دل‌ها دچار شرکت می‌شود، اما در واقعیت هیچ چیزی جز وحدت وجود ندارد. به این نکته اشاره می‌شود که انسان‌ها نمی‌توانند به وحدت حقیقی دست یابند، مگر اینکه از قید و بندهای مادی فراتر روند. در نهایت، این متن توحید را به عنوان امری فراتر از گفتار و پندار معرفی می‌کند و بر این نکته تأکید دارد که توحید واقعی از عالم مادی و خاکی جداست.