شمارهٔ ۶۹ عارف قزوینی
عارف قزوینی / غزل‌ها / وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
می‌خواستی دگر چه کند کرد یا نکرد
مردم، قَجَر به مردمِ ایران چه‌ها نکرد
ای کور دیده مردم خودبین بی‌خرد
گر نیک بنگرید به جز بد به ما نکرد
با قیدِ اِلتِزام خیانت به مملکت
این پا به سر خطا و خیانت خطا نکرد
بیگانه را به خانه دو صد امتیاز داد
در خانه باز در به رخ آشنا نکرد
شاهنشهیِ دورهٔ کسرا نمود کسر
تا صفر زان زیاد به غیر از گدا نکرد
عارف چه شد که سید ضیا آنچه را که دل
می‌کرد آرزو، نتوانست یا نکرد
نی شه گرفت نی دو تن اشراف زد به دار
گر گویمش که بدتر از این کرد یا نکرد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شاعر در این شعر از مردم قجر و اقدامات آنها علیه مردم ایران می‌گوید و به بی‌خبری و خودبینی مردم انتقاد می‌کند. او اشاره می‌کند که در حالی که به مملکت خیانت شده، بیگانگان از امتیازات زیادی بهره‌مند شده‌اند و در عوض، مردم خود در سختی به سر می‌برند. همچنین شاعر به دوران شاهنشاهی کسری اشاره می‌کند که به جز فقر و بدبختی برای مردم چیزی به ارمغان نیاورد. در نهایت، او از ناکامی سید ضیا و عارف برای تحقق آرزوهایشان صحبت می‌کند و به وضعیت ناگوار جامعه انتقاد می‌کند.