بخش ۲۶ - در بیان مواظبت بریاضت و چهار اربعین و کیفیت آن عطار
عطار نیشابوری / بیان الارشاد / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
مربّی باید ای جان اندر این راه
که او باشد ز سر کار آگاه
تن اندر راه دین باید در آورد
چهارت اربعین باید سر آورد
ترا در اربعینت پیر باید
که هر خواب ترا تعبیر باید
طبیب معنی آمد پیر این کار
بدین دعوی مکن انکار زنهار
طبیب حاذقت باید براندیش
تو معلولی هزاران علتی پیش
اگر بی پیر باشد اربعینت
بود شیطان در او یار و معینت
تو ربانی ز شیطانی ندانی
درین معنی فرو مانی بمانی
هوائی را خدائی خوانی آنگاه
فرو بندند بر تو یکسر آن راه
اگر باهستی و همدست کردی
به زیر پای شیطان پست گردی
بمانی در خیالات هوائی
بعمر اندر نیابی زو روائی
علاجت بعد ازاین دیگر نشاید
که غول مستیت از ره رباید
مجو از پیر خود زنهار دوری
تو میکن دایماً با او صبوری
بمعنی حاضر درگاه او باش
مدام اندر پناه جاه او باش
بصورت گر شوی از پیر خود دور
بمعنی زو مشو یک لحظه مهجور
بمعنی چون شوی همراه و حاضر
بود پیوسته پیرت در تو ناظر
چو غایب صورتی حاضر صفت باش
که تا بیرون شوی از صف اوباش
بمعنی چونکه غایب گشتی ای یار
برون رفتی یقین از جمع احرار
بصورت حاضر وغایب بمعنی
همه زرق است و تلبیس است و دعوی
بزرق و حیلت ودعوی و تلبیس
نگردد از تو راضی جز که ابلیس
بمعنی حاضر وغایب بصورت
اگر وقتی تو کردی از ضرورت
ندارد غیبت صورت زیانی
چو معنی نیست غایب یک زمانی
نمیگویم که صورت معتبر نیست
که کار صورت ای جان مختصر نیست
ولی چون تابع معنی است ای یار
بکسب معنی خود میکند کار
نباشد این چنین کار همه کس
خبرداران معنی را بود بس
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
مربی باید در مسیر تعلیم و تربیت از مشاوره و تجربههای یک فرد با دانش (پیر) بهرهمند شود. برای رسیدن به درک عمیق، به ویژه در زمینههای معنوی و دینی، نیاز است که چهار دوره (اعرابین) را تحت نظر یک استاد طی کند. در این مسیر، خوابها و نشانهها باید تحت نظر یک مربی تعبیر شوند؛ زیرا او به واقعیت معنا آگاهتر است. اگر به تنهایی و بدون راهنمایی پیش بروی، شیطان ممکن است تو را گمراه کند و در دام خیالها و تصورات بیفتی. بر همین اساس، باید همواره با استاد خود در ارتباط باشی و از او راهنمایی بگیری. غیبت از معنای حقیقی و پیوستگی با استاد، باعث میشود که از جمع خوبان و رشد معنوی دور شوی. در نهایت، توجه به معنا و درک عمیق از آن، برای پیشرفت ضروری است و نباید به ظاهر و صورت بسنده کرد؛ چرا که این فقط مایه فریب است. بنابراین، ارتباط با یک پیر آگاه و تابیدن به نور دانش او، کلید موفقیت در این مسیر است.