بخش ۳۰ - در بیان دستور اربعین رابع عطار
عطار نیشابوری / بیان الارشاد / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
چو کردی اربعین دیگر آغاز
بکلی خویش را از خود بپرداز
درین نوبت دگرگون گردد احوال
که خواهی گشت ای جان صاحب حال
شوی مرده ز هستیها به یکبار
که بر تو ناید از هستی دگربار
بترک ذکر و فکر خود بگوئی
بیکره دست ودل زانجمله شوئی
چنان مستغرق مذکور گردی
که صد فرسنگ از خوددور گردی
مگر وقت ادای هر نمازی
ترا با خود دهند از بهررازی
بجز یک قطره آبی وقت افطار
درونت از خورش ندهد دگر بار
بیابی تو عنایت را عطائی
بیابد نفست از خوردن رهائی
دگر هرگز خبر از خود نداری
که تا این اربعین را برسرآری
مگر در صبح آخر روز ناچار
هم از خود باخبر گردی هم از یار
چنین گر بر سر آید اربعینت
بسا دولت که با جان شد قرینت
بدین دولت نیابد هر کسی راه
مگر آنکس که باشد خاص درگاه
درین امت کسان هستند مستور
بمعنی دائماً از خلق مهجور
که روزی را که بگذارند در صوم
بود فاضلتر از چل روز آن قوم
سه روز ایام بیضی را که دارند
از ایشان اربعینها درگذارند
هر آن کشفی که ایشان را بچل روز
شود حاصل بجد و جهد دلسوز
بر اینها کشف گردد آن بیکدم
از آن باشند بر جمله مقدم
ازین بگذر فلان ساز دگر ساز
که با هر کس نشاید گفتن این راز
چو این چار اربعین آمد بانجام
دگرگون ریزم اندر حلق تو جام
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، شاعر به اهمیت اربعین و وضعیت روحانی فرد اشاره میکند. او میگوید که باید خود را از تعلقات دنیوی رها سازیم و به یک حالت جدید و تغییر یافته وارد شویم. در این مرحله، فرد باید از هستی و خود دور شود و به عمق روحانیت نزدیکتر گردد. شاعر تأکید میکند که اگر کسی در این مسیر درست گام بردارد، به عنایت و رحمتهای الهی دست خواهد یافت و تواناییهای روحانی بیشتری پیدا خواهد کرد. همچنین، او به خاص بودن گروهی از افراد اشاره میکند که در این راه مستور و مهجور از دیگران هستند و میتوانند به درک عمیقتری از حقیقت دست یابند. در نهایت، شاعر از پایان چهار اربعین به عنوان فرصتی برای انتقال درکهای جدید و عظیم یاد میکند.