(۳) حکایت یوسف علیه السلام با ابن یامین عطار
عطار نیشابوری / بخش هشتم / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بزرگی گفت چون یوسف چنان خواست
که خود با ابن یامین دل کند راست
بدل با او یکی گردد باخلاص
بتنهائی کند هم خلوتش خاص
نهادش از پی آن صاع در بار
بدزدی کرد منسوبش زهی کار
چنین گفت آن بزرگ دین که مطلق
همین رفتست با ابلیس الحق
براندش از در واز بهر این راز
بلعنت کردش از آفاق ممتاز
ازان از قهر خویشش جامه پوشید
که در قهرش ز چشم عامه پوشید
بدین درگاه اِستادست پیوست
گرفته حربهٔ از قهر در دست
نخستین تا اعوذی زو نخواهی
قدم نتوان نهادن در الهی
بدین در روز و شب زانست پیوست
که تا تر دامنان را میزند دست
مِحّک نقد مردان در کف اوست
ز مشرق تا به مغرب در صف اوست
کسی کانجا برد نقدی نبهره
خورد در حال از ابلیس دهره
چنین گوید بصاحب نقد ابلیس
که ای از من ربوده گوی تلبیس
خداوندم هزاران ساله طاعت
برویم باز زد در نیم ساعت
تو زین یک ذره طاعت گشتهٔ گرم
بر حق میبری و نیستت شرم
اگر لعنت کنندم خلق عالم
نگردد عشق جانم ذرهٔکم
اگر خواند ترا یک تن بلعنت
بیک ساعت فرو ریزی ز محنت
از اوّل همچو مردان مرد ره شو
پس آنگه جان فشان در پیش شه شو
چرا در چشم تو خردست ابلیس
که ره زن شد بزرگان را بتلبیس
یقین میدان که میرانی که هستند
که صد تن را چو تو گردن شکستند
اگرچه بر سر تو پادشا اند
ولی در خیل سلطان یک گدا اند
گدای دیو چون شاه تو باشد
مسلمانی کجا راه تو باشد
دمی ابلیس خالی نیست زین سوز
ز ابلیس لعین مردی درآموز
چو در میدان مردی مرد آمد
همه چیزش ز حق در خورد آمد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، بزرگی درباره خصلتهای یوسف و ابن یامین سخن میگوید و به رابطه نزدیک و صمیمی آنها اشاره میکند. او تأکید میکند که انسان باید با صداقت و امانت رفتار کند و خطر سقوط در دام ابلیس (نماد شر و فریب) را جستجو کند. بزرگ دین میافزاید که ابلیس از درون انسانها نفوذ میکند و افراد باید در برابر وسوسههای او هوشیار باشند. وی همچنین به قدرت قهر و خودخواهی اشاره میکند که میتواند آدمها را گمراه کند و باید در این مسیر سبب و دلیل موجهی وجود داشته باشد. انسانها باید به جای جلب توجه دیگران، به ارزشهای واقعی خود توجه کنند و در مقابل ابلیس و فریبهای او مقاومت کنند. در آخر، به این نکته اشاره میشود که در میدان زندگی کسانی که به صداقت و حق تمسک میجویند، همواره پیروز خواهند بود و باید همواره مراقب نفوذ شیطان در دلها و افکار خود باشند.