بخش ۴ - در فضیلت امیرالمؤمنین عمر فاروق عطار
عطار نیشابوری / خسرونامه / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
چراغ جنّت و شمع دو عالم
امیرالمؤمنین فاروق اعظم
اگر چه بود ملکی در میانش
نمیارزید ملکی یک زمانش
غلامی بر سرش استاده بودی
زبان بر نیکویی بگشاده بودی
همی گفتی بدو الموت الموت
که تا عمرش نگردد لحظهای فوت
کسی کو را موکّل مرگ باشد
کجا ملک جهان پر برگ باشد
شبی بودی که خود هیزم بچیدی
برای پیرزن هیزم کشیدی
چراغ خلد هیزم چین که دیدست
چنین روشن چراغ دین که دیدست
چو دین را مغز بودی در دماغش
بسی کردند روغن در چراغش
چو در دنیا نمیگنجید آن نور
چراغی شد میان جنّت و حور
اگر در دل ز فاروقت غباریست
ترا در راه دین آشفته کاریست
چه برخیزی بخصمی چراغی
که روشن زوست چون فردوس باغی
بخصمی زخم او برخویشتن زن
بروابلیس را کن کورو تن زن
چو زو ابلیس شد کور اوّل کار
از آن در خصمی او با تو شد یار
عجم بگشاد و این فتحی مدامست
چو پیغمبر عرب را، وین تمامست
عجم آنگه جهود و گبر بودند
ازو گوی مسلمانی ربودند
کسی اجدادش اسلام از عُمر یافت
ز مهر او چرا امروز سر تافت
کسی کو اعجمی افتاد در راه
ز سعی او مسلمان گشت و آگاه
چو از سعیش درون آمد باقرار
چرا باوی برون آمد بانکار
گر او هرگز نکردی نشر ایمان
که گشتی در عجم هرگز مسلمان
کسی را زو بود ایمان برونق
چگونه گویدش کو بود ناحق
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن دربارهی مقام و ویژگیهای امیرالمؤمنین، علی (ع) صحبت میکند. او را به عنوان چراغی برای دین و اسلام توصیف میکند که در میان مخلوقات، از ارزش و مقام بالایی برخوردار است. متن به ویژگیهای شخصیت و خدمات او اشاره میکند، مانند کمک به پیرزنی برای جمعآوری هیزم و رساندن نور دین به دیگران. همچنین متن به این نکته تأکید میکند که علی (ع) با قدرت و ایمان خود میتواند تاریکیها را از بین ببرد و به دیگران راه حق را نشان دهد. در نهایت به ارتباط او با فرهنگهای مختلف اشاره شده و اینکه چگونه او توانسته است مسلمانان را از میان اقوام مختلف گرد هم آورد. نصیحتهایی نیز دربارهی پیکار با نفس و شیطان در راه دین و ایمان بیان شده است.