نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲ - الحكایة و التمثیل عطار

عطار نیشابوری / بخش بیستم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

این سخن نقل است زاسکندر که گفت

هرچه گیری معتدل باید گرفت

در میان رو نه بعز و نه بذل

زآنکه جزویست اعتدال از عقل کل

نه بنزدیک آی و نه میباش دور

در وسط رو تا بود خیر الامور

چون رسن رامعتدل افتاد تاب

گر بود صد رشته گردد یک طناب

ور دهی تابش ز اندازه بدر

بگسلد پیوند او از یکدگر

تو زخشک و تر نداری در جهان

جز سخن سرد و دل گرم این زمان

گرچه مردی سرد گوئی گرم دل

جهد کن تا بو که گردی معتدل

گر همی خواهی که گیرد کار نور

معتدل میباش در خیرالامور

کار چون بیش آید از قدر عقول

گر همه فضلی است پیش آرد فضول

طعمهٔ کان پاکبازان را دهند

هرگز آن کی نونیازان را دهند

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

سخن اهل حکمت بر این است که باید در زندگی اعتدال را رعایت کرد. همکارها باید نه به عزت افراط کنند و نه به ذلت بیفتند، زیرا اعتدال بخشی از عقل است. باید در میانه راه قرار گرفت تا بهترین نتایج حاصل شود. مانند ریسمانی که اگر متعادل باشد قوی باقی می‌ماند، اما اگر از حد خارج شود، به راحتی گسسته می‌شود. باید تلاش کرد تا در میانه مسائل قرار بگیریم و با حفظ تعادل، به کارهای درست و نیکو پرداخته شود. در نهایت، مسیری که از حد عقل فراتر برود، مشکلاتی به همراه خواهد داشت.