بخش ۱۵ - در صفت بدبختی عطار
عطار نیشابوری / پندنامه / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
چارچیز آثار بدبختی بود
جاهلی و کاهلی سختی بود
بی کسی و ناکسی هرچار شد
بخت بد را این همه آثار شد
هر که در بند عبادت میشود
بی شک از اهل سعادت میشود
آنکه در بند عبارت میشود
بی شک از اهل خسارت میشود
بر هوای خود قدم هر کو نهاد
میتواند کرد با نفسک جهاد
هر که سازد در جهان با خواب و خور
در قیامت نبودش ز آتش گذر
روی گردان از مراد و آرزو
پس بدرگاه خدا آور تو رو
کامرانی سر بناکامی کشد
مرد ره خط در نکونامی کشد
امر ونهی و حق چوداری ای وحید
پس مرو بروایهٔ نفس پلید
امر و نهی حق ز قرآن گوش دار
جای شادی نیست دنیا هوش دار
هر که ترک کامرانی میکند
بر خلافش زندگانی میکند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر درباره بدبختیها و آثار ناشی از آن است. شاعر به چهار دلیل اشاره میکند: جاهلی، کاهلی، بیکسی و ناکسی. او میگوید که اگر کسی به عبادت بپردازد، از اهل سعادت خواهد شد، اما اگر به عبارت دل ببندد، به خسارت خواهد انجامید. شاعر بر این نکته تأکید میکند که برای مقابله با نفس و هوای نفس، باید در تلاش و جهاد باشد. همچنین هشدار میدهد که کسی که به خواب و خوراک بیش از حد اهمیت دهد، در قیامت از آتش نجات نخواهد یافت و برای رسیدن به کامیابی باید از خواستههای دنیوی چشمپوشی کند. در نهایت، توصیه میکند که باید از دستورها و نهیهای خداوند طبق قرآن پیروی کرد و در زندگی از شادیهای زودگذر دنیا دوری گزید.