بخش ۲۱ - در بیان عاقبت اندیشی عطار
عطار نیشابوری / پندنامه / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
از بلا تا رسته گردی ای عزیز
باز باید داشتن دست از دو چیز
رو تو دست از نفس و دنیا باز دار
تا بلاها را نباشد با تو کار
ور به حرص و آز گردی مبتلا
با تو روی آرد ز هر سو صد بلا
آنکه نبود هیچ نقدش در میان
هر کجا باشد بود اندر امان
نفس و دنیا را رها کن ای پسر
باز رستی از بلا و از خطر
ای بسا کس کز برای نفس زار
در بلا افتاد و گشت از غم نزار
از برای نفس، مرغ نامراد
آمد و در دام صیاد اوفتاد
تا دلت آرام یابد ای پسر
بود و نابود جهان یکسان شمر
از عذاب و قهر حق ایمن مباش
در پی آزار هر مؤمن مباش
در بلا یاری مخواه از هیچ کس
زانکه نبود جز خدا فریادرس
هر کهرا رنجانده عذرش بخواه
تا نباشد خصم تو در عرصهگاه
گر غنا خواهد کسی از ذوالمنن
در قناعت میتوانش یافتن
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن به اهمیت رهایی از نفس و دنیا اشاره شده است. نویسنده به مخاطب توصیه میکند که برای فرار از مشکلات و بلاها باید از دو چیز، یعنی نفس و دنیا، دوری کند. اگر انسان به حرص و آز دچار شود، با مشکلات زیادی روبهرو خواهد شد. همچنین، تأکید میشود که برای آرامش دل باید دنیا را بیاهمیت شمرد و در پی آزار مؤمنان نباشد. در نهایت، برای حل مشکلات باید فقط به خدا اعتماد کرد و در صورت رنجاندن دیگران، باید از آنها عذرخواهی کرد. بهطور کلی، فقر و قناعت به انسان آرامش بیشتری میدهد تا ثروت و دنیا.