بخش ۵۶ - در بیان علامتهای احمق عطار
عطار نیشابوری / پندنامه / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
سه علامت دان که در احمق بود
اولا غافل زِ یاد حق بود
گفتن بسیار عادت باشدش
کاهلی اندر عبادت باشدش
ای پسر چون احمق و جاهل مباش
یک دم از یاد خدا غافل مباش
هر که او از یاد حق غافل بود
از حماقت در ره باطل بود
هیچ از فرمان حق گردن متاب
بهر وام آزاده را دامن متاب
باطلی را ای پسر گردن منه
نقد مردان را بهر کودن مده
در قضای آسمانی دم مزن
هر کس را بیش بین و کم مزن
دست خود را سوی نامحرم مدار
جانب مال یتیمان هم مدار
تا توانی راز با همدم مگوی
گر تو باشی نیز با خود هم مگوی
تا شوی مقبل و آزاد ای عزیز
بی طمع می‌باش اگر داری تمیز
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، شاعر به بررسی ویژگی‌های یک انسان احمق می‌پردازد و سه نشانه از آن‌ها را بیان می‌کند. اول اینکه احمق‌ها از یاد خداوند غافل هستند و این غفلت به عادات بد مانند کاهلی در عبادت منجر می‌شود. شاعر به پسر خود توصیه می‌کند که همیشه در یاد خداوند باشد و از احمق بودن دوری کند. او می‌گوید که کسانی که از یاد حق غافل هستند، به سوی باطل می‌روند. سپس شاعر به اهمیت تبعیت از دستورات الهی و دوری از باطل اشاره می‌کند. او بر اهمیت احتیاط در تعامل با دیگران، به ویژه در مورد یتیمان و مال آن‌ها، تأکید می‌کند و به پسرش می‌آموزد که رازهایش را با دیگران در میان نگذارد. در نهایت، او به او توصیه می‌کند که بی‌طمع باشد و از ویژگی‌های نیکو برخوردار شود تا به آزادی و سعادتی واقعی دست یابد.