نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۶۱ - در بیان قناعت عطار

عطار نیشابوری / پندنامه / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

با قناعت ساز دایم ای پسر

گرچه هیچ از فقر نبود تلخ‌تر

هر سحر برخیز و استغفار کن

فرصتی اکنون که داری کار کن

همنشین خویش را غیبت مکن

غیر شیطان بر کسی لعنت مکن

چون شود هر روز در عالم جدید

از گناهان تو به می‌باید گزید

هر کرا ترسی نباشد از خدا

حق بترساند زهر چیزی ورا

تا توانی حاجت مسکین برآر

تا برآرد حاجتت را کردگار

هست مالت جمله در کف عاریت

گر بماند از تو باشد زاریت

عاریت را باز می‌باید سپرد

هیچ کس دیدی که زر با خود ببرد

حاصل از دنیا چه باشد ای امین

نه گزی کرباس و دو سه گز زمین

هرچه دادی در ره حق آن تست

هر که با اندک ز حق راضی شود

هر که با اندک ز حق راضی شود

حاجت او را خدا قاضی شود

هست دنیا بر مثال جیفهٔ

بگذر از وی گر تو خو مردانهٔ

هست دنیا بر مثال قطرهٔ

بگذر از وی زانکه داری بهرهٔ

هر که سازد بر سر پل خانهٔ

نیست عاقل او بود دیوانهٔ

از خدا نبود روا جستن غنا

هست مؤمن را غنا رنج و عنا

فقر و درویشی شفای مؤمن است

زانکه اندر وی صفای مؤمن است

مال و اولادت بمعنی دشمنند

گرچه نزدیک تو چشم روشنند

انما اولادکم را یاد گیر

مال و ملک این جهان را یادگیر

مرد ره را بود دنیا سود نیست

هرگزش اندیشهٔ نابود نیست

هر کرا از صدق دل صافی بود

خرقهٔ و لقمهٔ کافی بود

آنکه در بند زیادت می‌شود

دور از اهل سعادت می‌شود

بندگان حق چو جان را باختند

اسب همت تا ثریا تاختند

تا نبازی در ره حق آنچه هست

آنچه می‌باید کجا آید بدست

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این شعر، شاعر به پسر توصیه می‌کند که قناعت را پیشه کند و از فقر نترسد. هر روز از خدا طلب آمرزش کند و در رفتار با دیگران مراقب باشد تا کسی را غیبت نکند. شاعر بر اهمیت خدمت به نیازمندان تأکید کرده و می‌گوید که باید مال را به عنوان امانت در نظر گیرد، چرا که هیچ‌کس مال را با خود نخواهد برد. دنیا را موقتی و بی‌ارزش می‌داند و به پسر توصیه می‌کند که از آن بگذرد و به طلب حق بپردازد. در نهایت اشاره می‌کند که داشتن ایمان و صبر در فقر، باعث آرامش و صفای روح انسان می‌شود و مال و فرزندان نیز ممکن است دشمن واقعی باشند. زندگی صحیح در کنار قناعت و دوری از حرص و طمع، راه سعادت است.